حسن است و اگر هم در تعابير ايشان سخن از تغنّى به اشعار پند و اندرز و . . . بود مراد از تغنّى يعنى اينها را با صوت حسن خواندن و . . .
آرى برخى از كلمات اين دو فاضل ارجمند و محدّث بزرگوار ، ظهور در تفصيل دارد يعنى غناء خالى از محرمات خارجيّه را حرام نمىدانند و خصوص غناء مقترن به يكى از حرامها را حرام مىدانند .
[ تعبير كاشانى ره اين بود كه : الذى يظهر من مجموع . . . تا استشهادى كه به جملهء ليست بالتى . . . كرد . و نيز در فرازى فرمود : و بالجمله فلا يخفى على اهل الحجى . . . تمييز غناء حق از غناء باطل . . . و نيز در وجه الجمع دوّم در كلام سبزوارى تعابيرى بود مبنى بر تفصيل مذكور . ]
مرحوم شيخ مىفرمايند : در حقيقت اين دو بزرگوار را نبايد مفصل حساب كرد و گفت : اينها غناء را بما هو غناء دو قسم مىدانند . . . بلكه بايد گفت : اينان از كسانى هستند كه مثل عامّه و اهل سنّت غناء را بما هو غناء حلال مىدانند و براى غناء حرمتى قائل نيستند . و تنها امورى را كه مقترن به غناء مىباشد از قبيل دخول رجال بر مغنيّات و . . . حرام مىدانند [ كه آن هم ربطى به غناء ندارد بلكه چه غنائى باشد و چه نباشد آنها حرامند .
پس فى الواقع آنكه غناء است حرام نيست ، و آنكه حرام است غناء نيست ، فما قصد لم يقع و ما وقع لم يقصد ، و اتّفاقا باهم مقترن شدهاند يا غالبا مقترن هستند ولى عناوين محرّمه ، عناوين مقترنه به غناء است نه خود غناء و اينان براى غناء بما هو غناء يا صوت لهوى اصالت قائل نيستند . ]
قوله : فهو على تقدير : تا اينجا تلاش مرحوم شيخ بر توجيه كلمات دو محدّث مذكور ، و هماهنگ ساختن آنها بود با ساير فقهاء مذهب و اصحابنا الاماميّه و در مجموع دو توجيه ذكر كردند :
شرح مكاسب (فارسى) — صفحة 206
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٢٠٦