شيخ مىفرمايد : آرى از بعض كلمات مفتاح الكرامه كه قبلا آورديم اين معنى مستفاد بود كه در تفسير تطريب از قول اهل لغت اينطور آمده بود كه ما طرّب به اى حسّن و رجّع و مدّ . . . ] و بر اين مبنا آن تفصيل را داده و گفتهاند مجرّد غناء بما هو غناء اى الصوت الحسن بما هو صوت حسن حرام نيست ، و احتياج به اقتران با حرام خارجى دارد ، البته سخنان آن دو متوجّه و پسنديده خواهد بود .
و بلكه نه تنها تفصيل آن دو نيكو خواهد بود كه اساسا اين اختصاص به آن دو ندارد و رأى همگان است ، و گمان نمىكنم احدى از فقهاء بقول مطلق فرموده باشد :
صوت حسن حرام است و لو مشتمل بر حرام خارجى هم نباشد ، لهوى هم نباشد و اساسا كسى حق ندارد چنين فتوائى بدهد زيرا كه اخبار فراوانى كه در حدود چهارده روايت است و خود مرحوم سبزوارى آنها را در كفاية الاحكام جمع كرده ، بر مدح صوت حسن و ستايش آن دلالت دارد :
در برخى روايات آمده : صوت حسن از اجمل جمالها است .
در برخى آمده : مستحب است قرائت قرآن و دعاء به صوت حسن باشد .
در بعض روايات آمده : صوت حسن زينت قرآن است .
در بعضى آمده : انبياء و ائمه عليهم السّلام داراى صوت حسن بوده و بلكه احسن الناس صوتا بودهاند . « 1 » با وجود اينهمه روايات چه كسى جرئت دارد صوت حسن را مطلقا تحريم كند ؟
قوله : بعد ما ذكر : مرحوم شيخ پس از بيان نعم . . . مطالبى به صورت پراكنده از مرحوم سبزوارى نقل مىكنند به عنوان شاهد بر اينكه غناء را صوت حسن دانسته :
هامش
( 1 ) مجموعهء اين روايات را مرحوم كلينى در كافى ج 2 ص 616 تا 614 نقل كرده در باب ترتيل قرآن به صوت حسن ، و مرحوم صاحب وسائل هم بعض از آنها را در وسائل الشيعه ج 4 ص 859 باب 24 بيان كرده است .