5 - آخرين حديث : از امام رضا عليه السّلام پرسيدند : مردى كنيزى دارد كه آوازه خوانى مىكند ، اين چه حكمى دارد ؟ امام فرمود : گاهى هست كه مردى كنيزى دارد كه او را به لهو و لعب و سرگرميهاى غلط مشغول مىدارد [ از راه خوانندگى ] چنين كنيزى ثمن و بهايش مثل ثمن كلب است . « 1 » باز از امام راجع به جاريهء مغنيّه پرسيدند ، امام در جواب روى الهاء و ملهى يا ملهيه بودن تكيه كردند ، پس غناء از باب صوت لهوى بودن حرام است .
قوله : و ظاهر : نتيجهاى كه تا به حال در بحث حكمى مىگيريم اينست كه : از مجموعهء اخبار مذكور چه آنها كه در تفسير آيات بود و اشعارى پيدا كرد و چه اين پنج حديث اخير كه مهّم بودند به اين نتيجه مىرسيم كه : حرمت غناء از باب لهو و باطل و لغو و زور بودن است و در حقيقت صوت لهوى حرام است .
قوله : فالغناء : و امّا بحث موضوعى : از اينجا در واقع بحث موضوعى شروع مىشود :
گفتيم : اخبار و ادلّه صوت لهوى را تحريم كرده ، حال بايد ديد غناء چيست ؟ آيا همان صوت لهوى است ؟ يا وسيعتر است ؟ يا محدودتر ؟
نخست مىفرمايد : بلاشك غناء از جملهء كيفيّات مسموعه است يعنى آهنگ و نغمهء خاصّى است در اصوات [ و مجرّد تكلّم عادى و . . . نيست . ]
امّا سخن در نسبت غناء با عنوان صوت لهوى است :
پنج احتمال در به دو امر متصوّر است :
1 - مباينت به تباين كلى : يعنى غناء و صوت لهوى در هيچ فردى از افراد تصادق نداشته باشند و مثل انسان و شجر باشند ، اين احتمال قطعا باطل است و مرحوم شيخ هم اصلا متعرض آن نيستند .
هامش
( 1 ) وسائل الشيعه ج 12 ص 88 باب 16 من ابواب ما يكتسب به حديث 6