اعتقاد به ربط مشكل داشت و سابقا ديديم كه خيلىها آن را موجب كفر مىدانستند .
ب : سخن علّامه ره : « 1 »
علّامه ره فرموده : منجّمين [ يعنى منجم اصطلاحى كه آنهمه طعنه و ريشخند در روايات در حق او وارد شده ] دو گروه بيش نيستند :
1 - آنان كه افلاك و كواكب را موجوداتى حىّ و داراى اراده و اختيار دانسته و آنها را فاعل مختار نسبت به حوادث ارضيه مىدانند .
2 - آنان كه كواكب را فاعل موجب مىدانند ولى آثار ارضيه را به افلاك نسبت مىدهند . مفهوم حصر اين كلام اينست كه پس غير از دو گروه مذكور كسى منجّم اصطلاحى نيست و از مورد طعن علماء و فقهاء بيرون است و غير دو گروه مذكور ، همين قائلين به كشف و دلالت است .
ج : سخنى از سيّد مرتضى « 2 » :
ايشان نخست مبسوطا بر منجّمين عيبگيرى نموده و بر آنان تاختهاند و آنها را تكفير نمودهاند .
آنگاه فرمودهاند : در ميان منجّمين احدى وجود ندارد كه معتقد باشد به اينكه :
خداوند عادت و سنّت خويش را بر اين قرار داده كه بههنگام فلان وضع فلكى از قرب ستارهاى به ستارهء ديگر يا بعد آن ، افعالى را انجام دهد و در اين جهت ، افلاك هيچ تأثيرى و عليّتى نداشته باشند . [ بلكه همهء منجّمين بدون استثناء اوضاع فلكى را مؤثر در حوادث ارضى مىدانند . ] بعد فرموده :
و اگر امروزه و فى زماننا هذا [ زمان سيّد و اشباه آن . . . ] منجّمى طرفدار
هامش
( 1 ) قبلا ذكر شد .
( 2 ) رسائل سيد مرتضى ، مجموعهء ثانيه ص 302 ، و مفتاح الكرامه از سيّد در ص 76 ج 4 نقل كرده .