كننده يا وزنكننده قرار دهد و اين عمل را بهعهده بگيرد و با بايع قرارداد كند كه او به سود بايع تطفيف كند و اجناسى بايع را كه به كيل تحويل مشترى مىدهد در اين پيمانه كردن قدرى كم و ناقص كند و مستوفى نباشد و متقابلا بايع هم مبلغى به عنوان كارمزد در مقابل تطفيف به او بدهد و وى از اين راه ارتزاق كند كه اگر مراد اين باشد تطفيف هم از جملهء مكاسب محرّمه است .
قوله : و لو وازن : نكتهء چهارم : حال اگر فروشندهاى در معاملهاى تطفيف نمود و كمفروشى كرد آيا اين معامله باطل مىشود يا خير ؟ [ مرحوم شيخ بحث را روى جنس ربوى برده ولى بايد دانست كه : بقول مرحوم ايروانى در حاشيه ص 23 ، بحث كلّى است و اختصاص به ربوى ندارد . ]
شيخ مىفرمايد : اگر جنس ربوى را [ اجناسى كه مكيل و موزون باشند ربوى يعنى ربابردار هستند ] با همجنس خود موازنه كند مثلا گندم خود را با گندم مشترى ، و در مقام وزن يا كيل در يكى از آن دو تطفيف و تقليل كند يعنى گندم مشترى را كه وزن مىكند مثلا صد من كامل بكشد ولى گندم خود را مثلا / 90 من بكشد و تحويل دهد ، آيا اين معامله صحيح است ؟
مسئله داراى سه صورت است :
1 - گاهى معامله بر يك وزن معلوم كلّى واقع شده يعنى فروشنده گفته : صد من گندم به تو مىفروشم در مقابل صد من گندم ، مشترى هم گفته : قبول كردم ، در اينجا هريك از ثمن و مثمن صد من گندم كلّى است و معيّن نكرده كه اين گندم خارجى يا آن ديگرى باشد ، پس معاوضه روى كلّى انجام شده و صد من كلى به ذمّه هريك از متعاملين آمده ، بعد در مقام تسليم ، آقاى فروشنده بجاى صد من ، نود من گندم وزن كرده و به مشترى مىدهد .
در اين صورت حكم اينست كه : معامله در جاى خود صحيح است و طرفين
شرح مكاسب (فارسى) — صفحة 535
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٥٣٥