اجتناب كنيد ، و خصوص اين گونه انتفاعات واجب الاجتناب است ، و امّا استعمالى را كه معصيت به حساب نيايد شامل نيست .
حال بنابراين احتمال هم آيه از ما نحن فيه اجنبى است چون آيه مىگويد : هر چيزى كه رجس ، من عمل الشيطان ، اى من عمل المكلف ، اى معصية ، واجب الاجتناب است و موضوع وجوب اجتناب ، رجس كذائى است و بايد موضوع احراز شود تا حكم بيايد ، و در مورد مايعات متنجّسه اين موضوع محرز نيست ، يعنى نتوان گفت : استعمال روغن مثلا در غير جهت اكل و شرب از صابون سازى و . . . رجس من عمل المكلّف ، تا حرام باشد ، و تا موضوع نباشد حكمى نيست .
و كيف كان : يعنى چه مراد آيه احتمال اوّل باشد كه من عمل الشيطان اى من مخترعاته ، و يا احتمال دوّم باشد كه من عمل الشيطان اى من عمل المكلف . . . ، بهرحال آيه دليل بر مطلوب خصم نيست يعنى دلالت ندارد بر اينكه : الاصل حرمة الانتفاع بالمتنجس مطلقا ، تا جلو اصلى را كه ما تأسيس كرديم بگيرد .
قوله : و من بعض : دومين آيهاى كه براى حرمت و منع انتفاع به متنجّس بدان استدلال شده اين آيه است :
وَ الرُّجْزَ فَاهْجُرْ .
« 1 »
كيفيت استدلال :
در كلمهء رجز احتمالاتى وجود دارد : 1 - مراد رجس باشد 2 - مراد بتها باشند 3 - مراد عذاب باشد ، و استدلال بنابر احتمال اوّل است ، به اين نحو كه : كلمهء فاهجر با فاء تفريع آمده و كما قلنا در آيهء قبل ، اينجا هم مىگوئيم : تفريع مفيد عليت است يعنى علت وجوب هجر و دورى كردن همانا رجس بودن است ، و مىدانيم كه : العلة تعمّم اى كل رجس يجب هجره ، و چون بيان نكرده كه از چه
هامش
( 1 ) « المدّثر / 5 »