ج : روايت مرسله : شيخ طوسى در مبسوط « 1 » فرموده : روى اصحابنا . . .
يعنى محدثين شيعهء [ ولى سلسله سند را نياورده ] اين گونه روايت كردهاند كه : بايد روغن نجس در زير آسمان استصباح شود نه در زير سقف . كه اين حديث به صورت جمله خبريه و فعل مضارع آمده نه به صورت فعل امر ، ولى در اصول خوانديم كه جملهء خبريهايكه در مقام انشاء باشد اگر ظهورش در وجوب آكد و اقوى از خود صيغهء افعل نباشد لااقل مساوى با آن هست . پس مفاد حديث هم وجوب استصباح تحت السماء و حرمت آن در زير سقف است .
2 - قوله : و لكن : از اينجا نظريه دوّم و مختار شيخ ره شروع مىشود كه عدم حرمت استصباح تحت السقف و عدم وجوب تعيينى آن تحت السماء باشد . و مىفرمايد : اگرچه ما شهرت فتوائيه و اجماع منقول و روايات مرسلهء مذكور را داريم ولى در مقابل اخبار و رواياتى كه در صدر مسئلهء بيع دهن متنجّس آورديم با وجود كثرت و زيادى آنها [ كه اخبار مستفيضه بودند يعنى متجاوز از سه روايت و نرسيده به حدّ تواتر ] و با وجود اينكه آن مطلقات در مقام بيان هم بودند [ يعنى امام ( ع ) درصدد بيان حكم مسئله است تا نياز مسائل مرتفع شود و تأخير بيان از وقت حاجت قبيح است پس ما مطلقاتى داريم كه هم خيلى زيادند ، و هم در مقام بيان هستند ، و مقدمات حكمت در آنها تمام است . ]
ولى با وجود اينها هيچ قيدى و قرينهاى دالّ بر تقييد آنها وجود ندارد نه قرينهء داخليّه و مقيّد متصّل وجود داشت زيرا كه قبلا روايات را آورديم و جز تعبير به ليستصبح به چيز ديگرى نداشت و نه قرينهء خارجيه و مقيّد منفصلى وجود دارد تا كاشف از مراد جدّى مولى باشد و دلالت كند كه درحقيقت منظور از اين مطلقات ، خصوص صورت استصباح تحت السماء است . و وقتى ما اطلاقى يا
هامش
( 1 ) المبسوط ج 6 ص 283 .