د : چهارمين و آخرين روايت ، روايت اسماعيل بن عبد الخالق است [ و هو ثقة ] كه مىگويد : من در محضر امام ( ع ) بودم و شخصى بنام سعيد اعرج روغن فروش از امام سئوالى كرد راجع به اينكه : اگر موشى در ميان ديگ روغن يا ظرف عسل يا روغن زيتون بيفتد و در آن بميرد حكمش چيست ؟ و با اين روغن چه بايد كرد ؟
حضرت فرمود : امّا روغن زيتون حكمش اينست كه : حق ندارى آن را به كسى بفروشى مگر اينكه قبلا اعلان كنى و او را از نجس بودنش آگاه سازى تا در جهت روشن كردن چراغ و بدان منظور خريدارى كند و امّا خوردن آن ممنوع است . و امّا روغنهاى ديگر : اگر مايع است [ كما فى الصيف ] حكم روغن زيتون را دارد از حيث بيع و اكل ، و اگر جامد است و موش در قسمت بالاى روغن واقع شده حكمش آنست كه اطراف موش مرده و زير آن به مقدارى كه بدن موش با آن تماس داشته برداشته مىشود و نسبت به باقيمانده اشكالى نيست [ و مىتوانى بخورى ] و عسل نيز اگر جامد و بسته باشد حكم روغن را دارد . « 1 »
[ در اين روايت هم جواز البيع فى الجمله تبيين شد البته به شرط الاعلام كه تفصيلا خواهد آمد . ] نتيجه اينكه به حكم اخبار مذكور بيع روغن نجس جايز است و بلكه در اكثر آنها اصل جواز بيع مسلّم بود و سخن از اين بود كه اعلان هم بايد بكنى نه اينكه يجوز بيعه و . . .
قوله : اذا عرفت : هنگامى كه با متون روايات آشنا شدى و اصل جواز بيع را فى الجمله دانستى حال بدان كه در چهار مقام جاى بحث و گفتگو باقى است و فقهاء از اين زوايا وارد بحث شدهاند :
قوله : الاوّل :
هامش
( 1 ) وسائل الشيعه ج 12 ص 66 باب 6 حديث 5 .