و چيزهاى ناديده و ناشنيده را ديده و شنيده انگاشتن ، و در باب اشياى غيرمعلوم دعوى نمودن كه « من مى دانم » ! اين همه صورت ها در تحت اين آيت مى آيند . بايد دانست كه به روز قيامت راجع به تمام قوا سؤال مىشود كه آن را در كجا و چه كارى استعمال كرده ايد ؛ و آيا آن را به موقع خرج نكرديد .
وَ لا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحاً إِنَّكَ لَنْ تَخْرِقَ الْأَرْضَ وَ لَنْ تَبْلُغَ الْجِبالَ طُولًا
( 37 )
و مرو در زمين خرامان ؛ ( هر آئينه ) تو نخواهى شكافت زمين را ، و نرسى به كوه ها در درازى !
تفسير : رفتار متكبّران شايان شأن انسان نيست ؛ زيرا ، اگر به قوّهء تمام بر زمين پا نهند ؛ زمين را شكافته نمى توانند « 1 » ! و به ذريعهء « 2 » بلندكردن گردن و كشيدن سينه ، خود را آن قدر دراز ساخته نمى توانند « 3 » كه برابر كوهها شوند ! بنابرآن ، وقتى كه اين قدر ضعيف و عاجز باشند ؛ چه سود كه اين قدر بلندبالائى كنند ؟ !
كُلُّ ذلِكَ كانَ سَيِّئُهُ عِنْدَ رَبِّكَ مَكْرُوهاً
( 38 )
همه اين خصلت ها ، بدى اوست نزد پروردگار تو ، ناپسنديده ؛
تفسير : پروردگار تو از كردن كارهاى ممنوع ، و نكردن كارهاى امر كرده شده ، بيزار است .
ذلِكَ مِمَّا أَوْحى إِلَيْكَ رَبُّكَ مِنَ الْحِكْمَةِ
اين از آن جمله است كه وحى فرستاده است بسوى تو پروردگار تو از علم ؛
تفسير : اين نصايح مفيد قيمتدار ، سخنانى است از علم و حكمت و تهذيب اخلاق كه عقل سليم آن را قبول مىكند ؛ و آن در ضمن وحى به طرف نبى امّى ( ص ) مستقيما ، و به طرف امّت امّيّه به توسّط آن
هامش
( 1 ) . نمى توانند بشكافند
( 2 ) . به واسطهء
( 3 ) . نمى توانند دراز گردانند