رؤيت چشم استعمال مىشود ؛ لهذا اگر از آن همين واقعهء اسراء مراد باشد ، بايد معنى مطلق نظاره گرفته شود كه بر ديدهء « 1 » ظاهرى به عمل آمده است ، تا با ظواهر نصوص و عقيدهء جمهور امّت مخالفت واقع نشود .
اگرچه در روايت شريك بعض الفاظ آمده كه از آن معلوم مىشود كه وقوع اسراء به حالت خواب بوده است ؛ مگر « 2 » محدّثين اتّفاق دارند كه قوّهء حافظه شريك مختل شده بود ؛ هم از اينجا بوده است كه حفّاظ محدّثين و بزرگان علم حديث مطلب روايت او را قابل استناد ندانسته اند ، و حافظ ابن حجر در آخر فتح البارى اغلاط روايات شريك را در حديث شمار كرده است ، و اين را هم وانمود كرده است كه مى توان مطلب روايت او را چنين گرفت كه مخالفت حديث عام نباشد ؛ تفصيل آن را نمى توان در اين موقع درج نمود .
اين مباحث در شرح صحيح مسلم مفصّلا درج شده ، و ما در اينجا صرف « 3 » اين مطلب را مى خواهيم واضح نمائيم كه مذهب راجح همين است كه واقعهء « معراج » و « اسراء » در حالت بيدارى آن حضرت ( ص ) با جسد مبارك به وقوع پيوست ؛ بلى ، اگر پيش تر و يا بعد از آن ، در خواب همچنين واقعات « 4 » بر حضرت رسالت مآب نشان داده شده باشد ، جاى انكار نيست .
گفته خواهد شد كه در ظرف يك شب چنين مسافهء « 5 » بعيده زمين و آسمان را چگونه طى كرده باشد ، و يا از كرهء نار و زمهرير چه طور گذشته است ؟ و يا قرار خيال « 6 » اهل اروپ « 7 » كه به عقيدهء آنها آسمانها هيچ وجود ندارد ؛ چه طور مى توان تصديق كرد كه او - ( ص ) طوريكه در روايات مذكور است - از يك آسمان به آسمان ديگر ، و از [ آسمان ] دوّم به آسمان سوّم ، با آن همه شأن و كيفيّت مخصوص ، تشريف برد ؟ ! ليكن تا به امروز دليلى اقامه نشده كه آسمان فى الواقع وجود ندارد ؛ اگر به فرض محال ، اين دعوى آنها تسليم شود كه اين چيز نيلگون كه به نظر ما مى رسد فى الحقيقت آسمان نيست ، باز هم نزد آنها ثبوتى موجود نيست كه در ماوراى اين رنگ نيلى وجود آسمانها امكان پذير نباشد !
باقى مى ماند اين اعتراض كه اين سفر طويل در يك شب چگونه پيموده شد ؟ ! در باب آن تمام حكما تسليم مى كنند « 8 » كه براى سرعت حركت حدّى نيست . صدسال پيش ، هيچكس باور كرده نمى توانست « 9 » كه در آينده موتورى تيار خواهد شد « 10 » كه در يك ساعت مثلا سه صد « 11 » ميل به راه رفتار نمايد ، و يا طيّاره به ارتفاع ده هزار فوت « 12 » و زياده از آن پرواز كند ! كارهاى محيّر العقول بخار و قوّهء كهربائيّه « 13 »
هامش
( 1 ) . با چشم
( 2 ) . ليكن
( 3 ) . صرفا ، منحصرا
( 4 ) . وقايع ،
( 5 ) . مسافت
( 6 ) . بنا به تصوّر
( 7 ) . اروپا .
( 8 ) . قبول مى كنند ، مى پذيرند ، قائل اند
( 9 ) . نمى توانست باور بكند
( 10 ) . تهيّه و تدارك خواهد شد ، ساخته خواهد شد
( 11 ) . سيصد
( 12 ) . ده هزار پا
( 13 ) . الكتريسيته