إِلَى الْمَسْجِدِ الْأَقْصَى
بسوى مسجد اقصا ؛
تفسير : محض در يك قسمت محدود شب ، مخصوص ترين و مقرّب ترين بندهء خود ، محمّد رسول اللّه - صلّى اللّه عليه و سلّم - را از حرم مكّه تا بيت المقدّس برد . در آيهء
« لِنُرِيَهُ مِنْ آياتِنا »
به غرض و مقصد اين سفر اشاره شده است . خلاصهء مطلب اينست كه منظور خداوند ( ج ) چنان بود كه در اين سفر و يا از بيت المقدّس به مقامات بعيدهء علويّه ، بندهء برگزيدهء خود را ، آيات بزرگ قدرت و نمونه هاى عجيب و غريب انتظامات حكيمانه را به او نشان بدهد . در سورهء نجم ، چيزى ازين آيات تذكار يافته است . از آن برمى آيد كه آن حضرت ( ص ) تا به سدرة المنته تشريف برد ، و آيات نهايت عظيم الشان را مشاهده فرمود :
« وَ لَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْرى . عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهى . عِنْدَها جَنَّةُ الْمَأْوى . إِذْ يَغْشَى السِّدْرَةَ ما يَغْشى . ما زاغَ الْبَصَرُ وَ ما طَغى . لَقَدْ رَأى مِنْ آياتِ رَبِّهِ الْكُبْرى »
( النجم ، ركوع 1 ) .
در اصطلاح علما ، سفرى را كه از مكّه تا بيت المقدّس واقع شده « اسراء » گويند ؛ و از آنجا سياحت تا به سدرة المنته را به « معراج » تعبير مى كنند ؛ و بسا اوقات ، مجموع هردو سفر را اسراء يا معراج مى گويند .
احاديث معراج ، تقريبا از سى صحابه « 1 » منقول است ؛ و در آن واقعات « 2 » معراج و اسراء به بسط و تفصيل بيان شده است .
جمهور سلف و خلف عقيده دارند كه آن حضرت - صلّى اللّه عليه و سلّم - در حالت بيدارى با جسد مبارك ، معراج را نائل شد ؛ فقط از دو سه صحابه « 3 » و تابعين منقول است كه آنها واقعهء اسراء و معراج را در حالت منام ( خواب ) به طور يك خواب عجيب و غريب قبول مى كردند ، و به تأييد ادّعاى خويش به آيهء
« وَ ما جَعَلْنَا الرُّؤْيَا الَّتِي أَرَيْناكَ
- الآية » استدلال مى نمايند ؛ و هيچيك از سلف نمى گويد كه معراج در حالت بيدارى محض « 4 » به طور روحانى شده است ؛ چنان كه مذاق حكما و متصوّفين آن را تجويز مى نمايد . در روح المعانى است : « و ليس معنى الاسراء بالروح الذّهاب يقظة كالانسلاخ الّذى ذهب اليه الصوفيّة و الحكماء ، فانّه و ان كان خارقا للعادة و محلّا للتّعجّب ايضا ؛ الّا انّه امر لا تعرفه العرب ، و لم يذهب اليه احد من السّلف » .
شكّى نيست كه ابن قيّم ، در زاد المعاد ، مسلك عايشهء صدّيقه و معاويه و حسن بصرى ( رض ) را
هامش
( 1 ) . سى تن از صحابه
( 2 ) . وقايع
( 3 ) . دو سه تن از اصحاب
( 4 ) . فقط