تفسير : اكثم بن صيفى اين آيت كريمه را شنيده ، به قوم خود گفت كه « من مى بينم كه اين پيغمبر ( ص ) اجراى تمام اخلاق پسنديده و برگزيده را امر ، و از اخلاق و اعمال رذيله منع مىكند ؛ بايد شما به پذيرفتن او مبادرت كنيد ؛ فكونوا فى هذا الامر رؤسا و لا تكونوا فيه اذنابا » ( يعنى ، شما درين كار سر شويد و دم نگرديد ) ! حضرت عثمان بن مظعون مى فرمايد كه از شنيدن اين آيت ، ايمان در دل من راسخ ؛ و محبّت محمّد - صلّى اللّه عليه و سلّم - جاگزين « 1 » گرديد .
وَ أَوْفُوا بِعَهْدِ اللَّهِ إِذا عاهَدْتُمْ وَ لا تَنْقُضُوا الْأَيْمانَ بَعْدَ تَوْكِيدِها وَ قَدْ جَعَلْتُمُ اللَّهَ عَلَيْكُمْ كَفِيلًا إِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ ما تَفْعَلُونَ
( 91 )
و وفا كنيد به عهد خدا ، چون عهد بنديد ؛ و مشكنيد سوگندها را بعد محكم ساختن آنها ؛ و ( هر آئينه ) ساخته ايد خدا را بر خويش ضامن ؛ ( هر آئينه ) خدا مىداند آنچه مى كنيد .
تفسير : در آيت پيش تر حكم شده بود كه بعضى چيزها را اجرا و بعضى را ترك كنند . اكنون ، بعضى افراد آن را بالتخصيص بيان مىكند ؛ يعنى ، تأكيد ايفاى عهد ، و ممانعت از غدر و بدعهدى كه اين چيز اگرچه فى نفسه مهتم بالشأن است ؛ مگر « 2 » براى مخاطبين آن عصر بسيار زياد مناسب حال بود كه تأثير آن به كاميابى مستقبل و عروج و ترقّى قوم مسلم به درجهء نهائى واردشدنى بود . بنابرآن « 3 » ، حكم داد كه وقتى كه نام خدا ( ج ) را گرفته ، و قسم ها خورده ، معاهده مى كنيد ؛ حرمت نام پاك خدا ( ج ) را نگه داريد ؛ با قوم و يا شخصى كه معاهده شود ( به شرطى كه « 4 » خلاف شرع نباشد ) به مسلمان « 5 » فرض است كه آن را ايفا كند ؛ ولو در ايفاى آن با مشكلات و صعوبات زياد دچار شود . « قول مردان جان دارد » ! خصوصا ، وقتى كه نام
هامش
( 1 ) . جايگزين
( 2 ) . جز اينكه ، ليكن
( 3 ) . بنابراين ،
( 4 ) . به شرط آنكه ، مشروط به آنكه
( 5 ) . بر مسلمان