أَ لَمْ يَرَوْا إِلَى الطَّيْرِ مُسَخَّراتٍ فِي جَوِّ السَّماءِ ما يُمْسِكُهُنَّ إِلَّا اللَّهُ
آيا نديدند بسوى مرغان رام شده در هواى آسمان ؟
نگه نمى دارد ايشان را مگر خدا ؛
تفسير : مثلى كه « 1 » انسان را مناسب خودش قواى مختلفه عطا فرمود ؛ به پرندگان نيز مطابق احوال آنها قوّت هاى فطرى بخشيد ، و هريك از پرندگان در پرواز خود تابع قانون قدرت « 2 » و احكام تكوينى خداى تعالى مى باشند . در هيچ مدرسه اى ، پريدن را به او تعليم نمى دهند ؛ ساختمان بال و باز و دم و غيرهء آن را قدرت « 3 » طورى آفريده است كه به بسيارى آسان در فضاى آسمانى پرواز مى كنند ؛ و جسم ثقيل آنها هواى لطيف را بى اختيار نمى شكافد كه به زمين بيفتند ؛ و نيز ، قوهء جاذبهء زمين آنها را به طرف خود جذب نكرده ، و از پرواز باز نمى دارد . بدون خدا ( ج ) ديگرى نيست كه آنها را در فضاى آسمان نگه دارد .
إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ
( 79 )
( هر آئينه ) در اين نشانه هاست مر گروهى را كه ايمان مى آرند .
تفسير : حضرت شاه ( رح ) مى نويسد : يعنى ، بعضى مردم به واسطه اى كه « 4 » فكرشان تنها مصروف « 5 » به امور معاش مى باشد ؛ از تفكّر در امور معاد صرفنظر نموده ، در ايمان آوردن متردّد « 6 » مى شوند .
پس مى فرمايد كه هيچكس از شكم مادر چيزى همراه خود نمى آرد ، بلكه اسباب و وسايل منافع ، كه گوش ، چشم ، دل ، و دست و پا و غيره مى باشد ؛ محض « 7 » عطاى خداوند است ؛ و جانوران پرنده در جوّ آسمان به ذات خالق خود اعتماد و توكّل مى نمايند .
هامش
( 1 ) . مثل اينكه ، مانند آنكه
( 2 ) . مشيّت الهى ، تدبير خدائى
( 3 ) . بجز خداى جل و علا
( 4 ) . به واسطهء آنكه
( 5 ) . مشغول
( 6 ) . مردّد ، دچار ترديد
( 7 ) . فقط