وقتى كه اين دو شخص باهم برابر نيست ؛ يك پيكر سنگى كه ديگرى او را تراشيده ، چه طور مى توان درجهء خدائى را حاصل دارد « 1 » ؟ و يا ، يك مشرك كوروكرى كه خود او رزق آفريدهء خداوند ( ج ) را مى خورد ؛ چگونه مىتواند كه با آن مؤمن موحّد شاكر همسرى نمايد ؟ درحالى كه مؤمن موحّد به طريق مستقيم مى رود ، و ديگران را نيز به راه راست رهبرى مىكند ؟ !
حضرت شاه ( رح ) مى فرمايد : معنى آيت اين است كه دو مخلوق خدا ( ج ) يكى بت سنگى بى حركت است كه مثال غلام گنگ مى باشد ، و ديگرى رسول كه راه حق را به هزاران كس نشان مىدهد ، و خودش نيز به بندگى استوار است ؛ آيا ، تابعيّت كدام يك را عقل ترجيح مىدهد ؟
وَ لِلَّهِ غَيْبُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ
و مر خدايراست ( علم ) پنهان آسمانها و زمين ؛
تفسير : يعنى ، تمام مخلوق يكسان نيست ؛ احوال و كيفيّت يك انسان از ديگرى اختلاف بى انتها دارد ؛ همه چيزها به يك سطح مستوى ايستاده نشده ؛ راز اين واقعه و استعداد و حالات پوشيدهء هركس در علم خداست ؛ چنان كه او تعالى مطابق علم محيط خود در قيامت با هركسى معاملهء جداگانه خواهد كرد ؛ و در اثر احوال مختلفه نتايج مختلفه را مرتّب خواهد فرمود .
وَ ما أَمْرُ السَّاعَةِ إِلَّا كَلَمْحِ الْبَصَرِ أَوْ هُوَ أَقْرَبُ
و نيست كار قيامت مگر مانند چشم زدن ، بلكه نزديك تر است ؛
تفسير : وقوع قيامت را مستبعد ندانيد ؛ نزد خدا ( ج ) هيچ چيزى مشكل نيست ؛ هر وقتى كه خواست تمام مردم را دوباره پيدا كند « 2 » ، مژه برهم زدن هم در آن تأخير واقع نخواهد شد ؛ به مجرّدى كه « 3 » ارادهء الهى شود ، در يك چشم زدن تمام دنيا دوباره موجود مىشود .
تنبيه : مقصود از
« كَلَمْحِ الْبَصَرِ أَوْ هُوَ أَقْرَبُ »
آنست كه طبق ضرب المثل معروف بين عموم ، سرعت آن را مى توان با مژه برهم زدن تعبير نمود ؛ ليكن ، حقيقتا در مدّت كمتر از اين هم قيامت قيام مى نمايد ؛ زيرا « لمح بصر » يك امر زمانى است ، و موجود شدن امرى به ارادهء خداوندى آنى بوده ، و مقيّد به زمان نيست .
هامش
( 1 ) . مىتواند . . . به دست آورد ؟ تحصيل كند ؟
( 2 ) . پديدار گرداند ، پديد آورد ، خلق كند ،
( 3 ) . به مجرّد آنكه