تفسير : حضرت شاه صاحب ( رح ) مى فرمايد كه حق تعالى در آيات فوق نشان داد كه سه چيز خوب از بين سه چيز بد پيدا مىشود ؛ مثلا ، شير و خون كه در شكم حيوان است ، از مادّهء سرگين ؛ و روزى پاك از مادهء مسكرات ؛ و شهد از مگس شهد « 1 » ؛ در هر سه چيز اشاره رفته بر اينكه خداوند كريم به واسطهء هدايات قرآن عظيم الشان از جاهلان علما به وجود مى آورد ، در عصر [ سراسر ] سعادت آن حضرت ( صلعم ) ديده شد كه از كافران عارفان كامل به وجود آمدند .
وَ اللَّهُ خَلَقَكُمْ ثُمَّ يَتَوَفَّاكُمْ وَ مِنْكُمْ مَنْ يُرَدُّ إِلى أَرْذَلِ الْعُمُرِ لِكَيْ لا يَعْلَمَ بَعْدَ عِلْمٍ شَيْئاً إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ قَدِيرٌ
( 70 )
و خدا بيافريد شما را ؛ باز ، بميراند شما را ؛ و از شما كسى هست كه ردّ كرده شود بسوى خوارترين زندگانى ، تا نداند بعد از دانستن چيزى را ؛ ( هر آئينه ) خدا دانا ، تواناست .
تفسير : عدّهء زيادى « 2 » آيات آفاقى قدرت را بيان فرموده ، انسان را متنبّه مى سازد كه خودش به حالات داخلى خود غور كند كه : او هيچ چيز نبود ؛ خداى تعالى به او وجود عطا فرمود ؛ سپس در اثر موت حيات را پس مى گيرد ؛ و انسان در مقابل آن هيچ كارى نمى تواند ؛ و بعضى را پيش از موت به چنين درجهء پيرى و ضعيفى مى رساند كه هوش و حواس خود را از دست مىدهد و قوّتى به دست و پا نمى ماند ؛ طورى كه بكلّى بيكار « 3 » و عاطل مى گردد ؛ نه سخنى را مى فهمد ، و نه در حافظه چيزى را نگه داشته مىتواند « 4 » . ازين ثابت شد كه علم و قدرت فقط به خزانهء همان خالق و مالك است كه هروقت و به هر قدرى كه بخواهد ، عطا فرمايد ؛ و هر وقتى كه بخواهد ، پس بگيرد . نزد حضرت شاه ( رح ) درين آيت اشارتى است كه اوّل درين امّت اشخاص كاملى پيدا مى شوند ؛ سپس ناقصان به وجود مى آيند ؛ و اللّه اعلم .
هامش
( 1 ) . عسل از زنبور عسل ؛
( 2 ) . تعداد زيادى
( 3 ) . بيكاره
( 4 ) . مىتواند نگاه بدارد .