خانه هاى آنها به شكل مسدّس متساوى الاضلاع است ؛ درحالى كه مسطر « 1 » و پرگار و ساير آلات ندارند ، ساختن همه آشيانه ها به يك شكل منتظم موجب حيرت است . حكما مى گويند كه اگر از مسدّس كدام شكل ديگر « 2 » اختيار مى شد ؛ در بين ، خواه مخواه « 3 » يك مقدار جاى خالى مى ماند ؛ خداوند آنها را فطرتا به طرف شكلى رهنمائى فرموده كه يك فرجهء جزئى هم بيكار نماند .
ثُمَّ كُلِي مِنْ كُلِّ الثَّمَراتِ
باز ، بخور از هر جنس ميوه ها ؛
تفسير : « كلى » و « فاسلكى » همه اوامر تكوينيّه است ؛ يعنى ، به او هدايت داده شده كه فطرتا مطابق خواهش و استعداد مزاج خود غذاى خود را از اقسام ميوه ها به دست آورد ؛ چنان كه مگس ها از آشيانه خود برآمده ، و ميوه ها و گل هاى رنگارنگ را كه از آنها شهد و موم و غيره به دست مى آيد ، مى مكند .
فَاسْلُكِي سُبُلَ رَبِّكِ ذُلُلًا
و برو در راه هاى پروردگار خويش ، رام شده ؛
تفسير : يعنى ، چون براى به دست آوردن غذا به هر طرف پرواز مى كنند ؛ در حين مراجعت راه را گم نكرده ، و مستقيما به آشيانه خود برمى گردند . بعضى
« فَاسْلُكِي سُبُلَ رَبِّكِ ذُلُلًا »
را بدين مطلب « 4 » گرفته اند كه بر آن راه هاى فطرى كه قدرت « 5 » براى عمل و تصرّف تو مقرّر كرده است مطيع و منقاد بوده ، روان باش ؛ مثلا گل و ميوه را مكيده ، و به ذريعهء قوا و تصرّفات فطرى خود ، شهد « 6 » را آماده كن .
يَخْرُجُ مِنْ بُطُونِها شَرابٌ مُخْتَلِفٌ أَلْوانُهُ
برمى آيد از شكم اين زنبوران آشاميدنى ، كه گوناگون است رنگهاى او ؛
هامش
( 1 ) . خطكش
( 2 ) . به جاى مسدّس هر شكل ديگرى
( 3 ) . خواه ناخواه
( 4 ) . بدين معنى ، بدين مقصود
( 5 ) . مشيّت الهى
( 6 ) . عسل