عدوان انسان باران را بازدارد ؛ همراه مردم ، جانوران نيز مى ميرند . به هرحال ، اگر خداى تعالى به هر خطا و قصور جزئى و كلّى مؤاخذه كند ، و فورا سزا بدهد ؛ تمام دنيا در يك لمحه « 1 » تباه و فنا گردد . مگر « 2 » خداوند تعالى به واسطهء حلم و مقتضاى حكمت خود چنين نمى كند ؛ بلكه مجرمين را موقع « 3 » اصلاح و توبه ، و تا وقت موعود آنها را مهلت مىدهد ؛ و چون موقع موعود در رسد ، يك ثانيه هم پس و پيش نمى شود .
تنبيه : بعض مفسّرين از
« ما تَرَكَ عَلَيْها مِنْ دَابَّةٍ »
خاص « 4 » « دابّهء ظالمه » يعنى كفّار را مراد گرفته اند ؛ اگر اين صحيح باشد ، مطلب بكلّى واضح است ؛ و اللّه اعلم .
وَ يَجْعَلُونَ لِلَّهِ ما يَكْرَهُونَ
و مقرر مى كنند براى خدا آنچه را كه ناپسند مى دارند ؛
تفسير : چيزهائى را كه بد دانسته براى خود نمى پسندند ، مثلا دختران ؛ و يا در ملك خود شركت شخص اجنبى ، و يا روش استهزا و استخفاف ؛ آن را براى خداوند قدّوس نسبت مى دهند .
وَ تَصِفُ أَلْسِنَتُهُمُ الْكَذِبَ أَنَّ لَهُمُ الْحُسْنى
و بيان مىكند زبان هاى ايشان دروغ را ، كه ايشان را باشد نيكوئى ؛
تفسير : باوجود اين گستاخى ها ، دعوى دروغ دارند كه ما در دنيا لايق چيزهاى خوب هستيم ؛ و اگر قصّه هاى آخرت هم راست باشد ، در آنجا هم به خوبى عيش خواهيم كرد :
« وَ لَئِنْ أَذَقْناهُ رَحْمَةً مِنَّا مِنْ بَعْدِ ضَرَّاءَ مَسَّتْهُ لَيَقُولَنَّ هذا لِي وَ ما أَظُنُّ السَّاعَةَ قائِمَةً وَ لَئِنْ رُجِعْتُ إِلى رَبِّي إِنَّ لِي عِنْدَهُ لَلْحُسْنى »
( حم السجدة ، ركوع 6 ) .
لا جَرَمَ أَنَّ لَهُمُ النَّارَ وَ أَنَّهُمْ مُفْرَطُونَ
( 62 )
شبهه نيست در آنكه ايشان را باشد آتش ؛ و آنكه ايشان پيش فرستاده شدگان اند به دوزخ .
تفسير : اگرچه آنها آرزوهائى دارند ، امّا گستاخى ها و خطاهاى آنها دليل است كه براى آنها هيچ
هامش
( 1 ) . به فرض ، فرضا ،
( 2 ) . در يك لحظه
( 3 ) . فرصت
( 4 ) . تنها