تفسير : هنگام پيرى به طور غيرمتوقّع اسماعيل ( ع ) را از بطن هاجره ، و اسحق ( ع ) را از بطن ساره ، مرحمت فرمودى ؛ چنان كه دعاى مرا كه دربارهء اولاد عرض كردم پذيرفتى :
« رَبِّ هَبْ لِي مِنَ الصَّالِحِينَ »
« 1 » اين دعاى مرا نيز بپذير .
رَبِّ اجْعَلْنِي مُقِيمَ الصَّلاةِ وَ مِنْ ذُرِّيَّتِي
اى پروردگار من ، بگردان مرا برپادارندهء نماز ؛ و از اولاد من نيز ؛
تفسير : در ذرّيّت من كسانى پديدآيند كه نماز را درست برپا دارند .
رَبَّنا وَ تَقَبَّلْ دُعاءِ
( 40 )
اى پروردگار ما ، و قبول كن دعاى مرا ؛
تفسير : پروردگارا ، همه دعاى مرا اجابت كن .
رَبَّنَا اغْفِرْ لِي وَ لِوالِدَيَّ وَ لِلْمُؤْمِنِينَ يَوْمَ يَقُومُ الْحِسابُ
( 41 )
اى پروردگار ما ، بيامرز مرا ، و مادر و پدر مرا ، و مسلمانان را ؛ روزى كه قائم شود حساب .
تفسير : غالبا « 2 » ، اين دعا را هنگامى كرده بود كه از مردن پدرش درحال كفر خبر نداشت ؛ پس مقصد اين است كه او را به اسلام رهنمونى كن ، و روز قيامت شايستهء آمرزش گردان ؛ و اگر پس از وصول خبر مرگ وى دعا كرده باشد ، شايد تا آن هنگام خداوند ( ج ) حضرت ابراهيم ( ع ) را آگاه نگردانيده بود كه كافر شايستهء دعاى مغفرت نمى باشد ؛ مغفرت كافر عقلا محال نيست ، امّا سمعا ممتنع است ؛ پس علم آن موقوف بر سمع مى باشد ؛ و قبل از سمع ، امكان عقلى معتبر است .
هامش
( 1 ) . سورهء صافّات ، آيهء 100 .
( 2 ) . ظاهرا ،