اندوخته ، و بر احسانات الهى ( ج ) شكر نموده ايد .
رَبِّ اجْعَلْ هَذَا الْبَلَدَ آمِناً وَ اجْنُبْنِي وَ بَنِيَّ أَنْ نَعْبُدَ الْأَصْنامَ
( 35 )
اى پروردگار من ، بگردان اين شهر را جاى امن ؛ و دور دار مرا و فرزندان مرا از آنكه عبادت كنيم بتان را .
تفسير : يعنى ، مكّه را حرم امن گردان ( چنان كه خدا ( ج ) گردانيدش ) ؛ مرا و فرزندان مرا هميشه از بت پرستى دوردار . غالبا « 1 » ، در اينجا مراد از « اولاد » اولاد صلبى است ؛ زيرا ، بيمارى شرك اولاد صلبى وى را فرانگرفته بود ؛ و اگر مراد از « اولاد » عامّهء ذريّت باشد ؛ پس توان گفت ، دعاى وى دربارهء بعضى مورد اجابت واقع نشده . حضرت ابراهيم ( ع ) با وصف آنكه معصوم بود ، نخست دربارهء خود دعا كرد ؛ زيرا ، ادب دعاست كه انسان اوّل به خود دعا كند ، باز به ديگران ؛ و در چنين ادعيه كه از حضرات انبياء - عليهم السلام - منقول مى باشد ، اشارت است به اينكه عصمت آنها نيز پديدآوردهء خودشان نبوده ، موقوف به حفظ و صيانت الهى ( ج ) مى باشد ؛ بنابرآن « 2 » به بارگاهى كه ضامن و كفيل عصمت ايشان است هميشه التجا مى برند .
تنبيه : حافظ عماد الدين ابن كثير ( رح ) گويد : ابراهيم ( ع ) اين دعاها را پس از تعمير كعبه مكرمه نموده ؛ دعائى كه در اختتام پارهء اول در سورهء بقره ذكرشده ، البتّه هنگام بنياد كعبه به معيّت حضرت اسماعيل ( ع ) نموده است ؛ اين دعا را پس از روزگار دراز ، هنگام پيرى كرده .
رَبِّ إِنَّهُنَّ أَضْلَلْنَ كَثِيراً مِنَ النَّاسِ
اى پروردگار من ، اين بتان گمراه كرده اند بسيارى را از مردمان ؛
تفسير : اين بتان سنگى سبب ضلالت بسى از آدميان شده اند .
هامش
( 1 ) . ظاهرا ،
( 2 ) . بنابراين ،