تَبَعاً فَهَلْ أَنْتُمْ مُغْنُونَ عَنَّا مِنْ عَذابِ اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ
تابع شما ؛ پس آيا شما دفع كننده هستيد از ما از عذاب خدا چيزى را ؟
تفسير : اين پيروان به متبوعان خود خواهند گفت : شما خود را در دنيا بزرگ نشان مى داديد ، و ما به متابعت شما پرداخته بوديم كه امروز در اين ساعت مصيبت به كار ما بيائيد ؛ آيا مى توانيد قسمتى از عذاب الهى ( ج ) را بر ما سبك تر سازيد ؟ ! آنها بعد ازين كه « 1 » در دوزخ مى روند ، چنين مى گويند و يا در ميدان حشر ابن كثير ( رح ) احتمال اوّل را ترجيح داده ؛ لقوله تعالى :
« وَ إِذْ يَتَحاجُّونَ فِي النَّارِ فَيَقُولُ الضُّعَفاءُ لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا إِنَّا كُنَّا لَكُمْ - تَبَعاً
- الآية » « 2 » و غير ذلك من الآيات ؛ و اللّه اعلم .
قالُوا لَوْ هَدانَا اللَّهُ لَهَدَيْناكُمْ سَواءٌ عَلَيْنا أَ جَزِعْنا أَمْ صَبَرْنا ما لَنا مِنْ مَحِيصٍ
( 21 )
گويند : اگر راه نمودى ما را خدا ؛ هر آئينه ما نيز شما را راه مى نموديم ! برابر است بر ما كه اضطراب كنيم ، يا صبر نمائيم ؛ نيست ما را هيچ مخلصى !
تفسير : اگر خدا ( ج ) در دنيا به ما توفيق مى داد ، شما را هم با خود به راه راست مى برديم ؛ ليكن ما غلط كرديم ، و شما را نيز با خود غرق نموديم ! يا مطلب « 3 » اين است كه اگر در آن وقت خداى تعالى راه نجات را از اين عذاب به ما نشان مى داد ، ما به شما آن راه را نشان مى داديم ؛ اكنون ما نيز مانند شما مبتلاى آن مصيبتيم ، و به هيچ صورت تخليص گريبان از آن ممكن نيست ؛ نه از صبر و خاموشى مفادى است ، « 4 » و نه از اضطراب و ناله حاصلى !
هامش
( 1 ) . بعد از آنكه
( 2 ) . سورهء مؤمن ، آيهء 47 .
( 3 ) . مقصود
( 4 ) . منفعتى است ، فايدتى است ،