وَ قَدْ عَصَيْتَ قَبْلُ
- الآية » يعنى ، مدّت العمر به مخالفت پرداختى ، و اشاعت ضلالت نمودى ، و شرارت كردى ؛ اكنون كه عذاب را مشاهده نمودى ، يقين كردى ! در اين وقت ، يقين تو را اعتبارى نيست :
« فَلَمْ يَكُ يَنْفَعُهُمْ إِيمانُهُمْ لَمَّا رَأَوْا بَأْسَنا ، سُنَّتَ اللَّهِ الَّتِي قَدْ خَلَتْ فِي عِبادِهِ وَ خَسِرَ هُنالِكَ الْكافِرُونَ »
( المؤمن ، ركوع 9 ) .
تنبيه : ايمان آوردن هنگام قبض روح و معاينهء عذاب « ايمان غرغره » و يا « ايمان بأس » يا « ايمان يأس » گفته مىشود ، و نزد اهل سنّت و جماعت نافع نيست . شيخ عبد الوهّاب شعرانى در كتاب اليواقيت و الجواهر عبارت فتوحات مكّيّه را نقل مىكند ؛ در آن نيز ايمان فرعون چنين تصريح شده ؛ در ديباچه نگاشته كه در نسخه هاى فتوحات ملحدين و زنادقه چندين عبارت الحاق كرده اند ؛ نسخهء بسيار مستند و معتبر فتوحات نزد من موجود است ؛ نشانى ازين عبارت در آن ديده نمى شود ؛ و اللّه اعلم .
فائده : در نفس آخر كلمهء « آمنت » از زبان فرعون برآمد ، تا قبول دعاى حضرت موسى - عليه السلام -
( فَلا يُؤْمِنُوا حَتَّى يَرَوُا الْعَذابَ الْأَلِيمَ )
به منصهء شهود گذاشته شود .
فَالْيَوْمَ نُنَجِّيكَ بِبَدَنِكَ لِتَكُونَ لِمَنْ خَلْفَكَ آيَةً وَ إِنَّ كَثِيراً مِنَ النَّاسِ عَنْ آياتِنا لَغافِلُونَ
( 92 )
( پس ) امروز برهانيم بدن تو را تا باشى به اخلاف خود نشانه ؛ و هر آئينه بسا از مردمان از نشانه هاى ما بى خبران اند .
تفسير : در موضح الفرقان است : چنان كه ايمان نابهنگام فرعون هدر رفت ، خداوند ( ج ) نعش او را از دريا برآورد و بر فراز پشته اى افگند ؛ تا بنى اسرائيل چون در وى نگرند ، سپاس گزارند ، و آيندگان را مايهء عبرت گردد ؛ و اگر چنين نبودى در برآوردن نعش او مفادى متصوّر نگشتى ؛ چنان كه ايمانش سودى نبخشيد ، در نجاتش مفادى نبود ، از تحقيقات كنونى برمى آيد كه جسم فرعون تا روزگار ما محفوظ مانده ؛ امّا ، صحّت كلمات قرآن بر ثبوت آن موقوف نيست .
نجات فرزندان اسرائيل و غرق فرعون در روز عاشورا اتّفاق افتاده ؛ و اكنون كه من اين سطور را مى نگارم ، روز عاشوراى سال 1348 هجرى مى باشد . خداوند ( ج ) در اين جهان و آن جهان از