مىكردند كه ما به قدر طاقت و توانائى خود هر امر و سخن شما را اطاعت مىكنيم و مىپذيريم .
خواه موافق طبيعت ما باشد ، خواه مخالف آن ؛ اين اقرار و عهد عمومى بود ، بعد از آن در باب بعض اركان اسلام و امور مهمّه برحسب تقاضاى وقت نيز عهد مهمّ گرفته مىشد ، و امر
« أَوْفُوا بِالْعُقُودِ »
در آغاز اين سوره از همان قبيل است ، و در ضمن آن چندين نعمت و احسان را ذكر نموده ، به ايفاى عهد ترغيب ، و از همان درس اصلى يادآورى مىكند .
وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ
( 7 )
و بترسيد از خدا ؛ هر آئينه خدا خوب داناست به آنچه در سينهها باشد .
تفسير : شخص شريف و باحيا بايد سر نياز خود را به حضور منعم بزرگ خم كند . آرى ، شرافت و مروّت و توقّع مزيد احسان در آينده تقاضاى آن دارد كه بنده بايد بكلّى تابع فرمان منعم حقيقى خود باشد ؛ خصوصا كه درين باب عهد و اقرار هم از وى گرفته باشند . ممكن است بنده نوازش و كرم بىانتهاى حق تعالى را ديده مغرور شود ، و به ايفاى عهد نپرداخته نعمتهاى الهى ( ج ) را قدر نكند ، بنابرآن ، خداى تعالى فرمود :
« وَ اتَّقُوا اللَّهَ »
( هميشه از خدا بترسيد ) يعنى اگر ناسپاسى كرديد ، به جزاى آن خدا ( ج ) شما را مؤاخذه نموده در يك لمحه « 1 » آن نعمتها را باز مىستاند . بههرحال ، مروّت و شرافت ، ممنونيّت و خوف و رجا تقاضاى آن دارد كه ما در اطاعت امر و وفا كاملا مخلص و مستعدّ باشيم ؛ زيرا ، او تعالى
« عَلِيمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ )
بوده هيچ چيز از او پوشيده نيست ، و از اعمال و نيّات بندگان ، اخلاص باشد يا نفاق ، نياز قلبى باشد يا رياكارى ، به خوبى آگاه است ؛
« سَمِعْنا وَ أَطَعْنا »
گفتن زبانى و اطاعت ظاهرى براى ما فائده نمىبخشد .
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ لِلَّهِ شُهَداءَ بِالْقِسْطِ
اى مؤمنان ، باشيد قيامكنندگان براى خدا ، گواهى دهندگان به انصاف ؛
هامش
( 1 ) . در يك لحظه