پديد مىآرد كه نام آن « تقوى » است . وسائل قريب و بعيد براى تحصيل تقوى زياد است . اعمال حسنه و اخلاق خوب همه در اسباب و معدّات آن محسوب مىشود ؛ امّا ، معلوم مىگردد كه قريبترين و مؤثّرترين اين اسباب « عدل و قسط » است ؛ يعنى با دوست و دشمن يكسان انصاف نمودن ، و در معاملهء حقّ و عدالت به جذّبات محبّت مغلوب نشدن ؛ از اين جهت است كه
« هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوى »
فرموده است ؛ يعنى عدلى كه دربارهء آن حكم شده به تقوى نزديكتر است ، كه بعد از مزاولت آن كيفيّت تقوى بسيار به زودى حاصل مىشود .
وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِما تَعْمَلُونَ
( 8 )
و ترسيده باشيد از خدا ! هر آئينه خدا خوب خبردار است به آنچه مىكنيد .
تفسير : يعنى چنان عدل و انصاف كه رعايت دوستى و دشمنى مانع شده نتواند ، و به اختيار آن انسان به آسانى متقى شده تواند ، يگانه واسطهء آن ترس از خدا ( ج ) و بيم از انتقام اوست ؛ و اين ترس وقتى به دل جايگير مىشود كه انسان هميشه در مضمون
« إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِما تَعْمَلُونَ )
مراقبت و تفكّر نمايد . چون در دل مؤمن متيقّن شود كه هيچ كار نهان و آشكارا از حق تعالى پوشيده نيست ، دلش از خوف الهى ( ج ) به لرزه آيد ، و در نتيجه آن در جميع معاملات شيوهء عدل و انصاف را اختيار مىكند ، و براى عملى كردن احكام الهى مانند غلامان آماده مىباشد ، و در مكافات آن ثوابى مىيابد كه آيت كريمهء
( وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا
- الخ » بيان آن را مىكند .
وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ أَجْرٌ عَظِيمٌ
( 9 )
وعده كرده خدا با آنان كه ايمان آوردهاند و كارهاى شايسته كردهاند ، مرايشانراست بخشش و ثواب بزرگ .
تفسير : يعنى نه تنها از گناهشان كه به مقتضاى بشريّت مرتكب آن مىشوند مىگذريم ، بلكه اجر و ثواب بىاندازه هم ارزانى خواهيم فرمود .