تفسير : شايد اندر دل شبهه پديد آيد كه اگر اينها چنين مردودند به نعمت مال و اولاد و غيره چه سان نواخته شدهاند ، خداوند ( ج ) به جواب آنها مىفرمايد : اين همه نعمتها دربارهء آنها عذاب بزرگ است و بايد آن را چون غذاى لذيذ دانست كه در صحت و نيروى تندرستان مىفزايد و فاسد الاخلاط را به هلاك نزديكتر مىگرداند . اين نعمتهاى دنيوى ( مال و اولاد و غيره ) كافران را در اثر سوء مزاج چون زهر هلاهل است هنگامى كه كفّار مستغرق آرزو و دوستى دنيا مىباشند نخست در فراهم نمودن آن رنج مىبرند و چون اندك زيانى وارد شود به قدرى كه محبّت آن را در خاطر مىپرورند غمگين مىشوند و هيچگاه از انديشه و كاوش آن فارغ نمىباشند هنگامى كه مرگ آنها را از اين اشياى محبوب جدا مىكند حسرت و رنج آن از قياس بيرون است غرض عاشق دنيا را آرام و اطمينان حقيقى ميسّر نيست ، اين امر را گفتههاى سرمايهداران بزرگ يورپ و امريكا و غيره تأييد مىنمايد ، مؤمنان تمول و اولاد را معبود و هدف زندگى قرار نمىدهند زيرا ، قلوب آنها را بيمارى حب دنيا استيلا نكرده پس دربارهءشان توانگرى و غيره نعمت و وسيلهء اعانت دين است علاوه بر آن چون كافران به كثرت مال اولاد مغرور مىشوند كفر و طغيانشان سختتر مىشود و مايهء آن مىگردد كه تا آخر به كفر خويش دوام كنند حال منافقان مدينه كه اين آيات دربارهء آنها فرود آمده نيز اينچنين بود كه در مواقع جهاد و امثال آن با كره و ريا و نفاق مال خود را صرف مىكردند و از فرزندانشان نيز بعضى با خلاص مسلمان شده با حضرت پيغمبر - صلّى اللّه عليه و سلّم - در جهاد شريك مىشدند اين هر دو امر بكلّى مخالف آرزوهاى قلبى منافقان بود به اين صورت اموال و اولادشان در دنيا سبب عذابشان قرار يافته بود حضرت شاه مىنگارد « يعنى متعجب مشو كه چه سان خدا بىدينان را در دنيا نعمت بخشود مال و اولاد و بال بىدين است دلش در محبّت آن پريشان مىباشد و تا دم مردن از فكر آن آسوده نمىشود مگر كه توبه كند و اعمال شايسته نمايد » .
وَ يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ إِنَّهُمْ لَمِنْكُمْ وَ ما هُمْ مِنْكُمْ وَ لكِنَّهُمْ قَوْمٌ يَفْرَقُونَ
( 56 )
و سوگند مىخورند به اللّه كه به تحقيق ايشان ضرور از شمايند ؛ حال آنكه نيستند ايشان از شما ، و ليكن آنها قومىاند كه مىترسند از شما .
لَوْ يَجِدُونَ مَلْجَأً أَوْ مَغاراتٍ أَوْ مُدَّخَلًا
ا
گر يابند جاى پناه يا غارها يا جايى كه سرهاى خود را در آن داخل كنند