عمل آرد ، تا نسبت به پيمان سابق فريقين را اشتباهى نباشد ، و هر دو جانب مساويانه « 1 » از فسخ پيمان اطّلاع يافته ، به آمادگى و نگهبانى خويش مشغول گردند ؛ يعنى ، هر چيز واضح باشد ؛ و از جانب پيغمبر خيانت به عمل نيايد . خدا ( ج ) خيانت را نمىپسندد ؛ اگرچه با كافران باشد .
در سنن وارد است كه ميان امير معاويه ( رض ) و روماى شرقى « 2 » معاهدهء ميعادى بود . در اثناى ميعاد ، خواست قشون خويش را به سرحدّ روم سوق دهد . مقصد وى آن بود كه چندان به سرحد نزديك و آماده باشد كه به مجرّد انقضاى ميعاد فورا تواند بر دشمن حمله كند . هنگامى كه هنوز به سوقيّات « 3 » مشغول بود ؛ يكى از اكابر بر اسبى سوار و مىگفت : اللّه اكبر ! اللّه اكبر ! وفاء ؛ لا غدرا ! يعنى : عهد خود را انجام دهيد ، و پيمانشكن نباشيد ! حضرت پيغمبر ( ص ) گفت : چون با قومى عهد بستيد ، هيچ گرهى را از آن مگشائيد و مبنديد ؛ تا آنگاه كه ميعاد معاهده منقضى گردد ؛ يا به حيث « 4 » مساوى به فريق ثانى معاهده مسترد شود . معاويه ( رض ) چون شنيد ، منصرف شد ؛ پسان « 5 » معلوم گرديد كه آن بزرگوار حضرت عمرو بن عنبسه بود ؛ رضى اللّه عنه .
وَ لا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا سَبَقُوا إِنَّهُمْ لا يُعْجِزُونَ
( 59 )
و نپندارند كافران كه ايشان پيشدستى كردند در گريز ؛ هر آئينه ايشان عاجز كرده نتوانند ( ما را ) .
تفسير : شايد چون كفّار حكم نبذ عهد را كه مذكور شد ، شنيدند ؛ به سادهلوحى مسلمانان حمل كردند ، و شاد شدند بر اينكه چون ما اطّلاع يافتيم كه نزد مسلمانان غدر جايز نيست ؛ فرصت به دست مىآريم ، و بر خلاف مسلمانان آمادگى مىكنيم ! اين آيت جواب آن است : اى كافران ، هر قدر آماده باشيد ؛ چون خدا ( ج ) خواهد ، شما را نزد مسلمانان مغلوب و مفتضح گرداند ؛ و در دنيا و آخرت سزا دهد . به هيچ تدبير نمىتوانيد او را عاجز كرده ، و از احاطهء قدرت و تسلّطش بگريزيد ! گويا به مسلمانان تسلّى است كه اگر به خدا ( ج ) اعتماد كنند . و احكام وى را امتثال نمايند ، بر همه غالب مىآيند . « 6 »
وَ أَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَ مِنْ رِباطِ الْخَيْلِ
و آماده سازيد براى ايشان آنچه توانيد ، از توانائى ؛ و آماده كنيد از اسپان بسته ؛
هامش
( 1 ) . متساويا ، برابر ، يكسان
( 2 ) . روم شرقى
( 3 ) . مسائل سوقى الجيشى ، ساز و برگ سپاه
( 4 ) . به طور
( 5 ) . بعدها ، پس از آن
( 6 ) . آماده شويم ! تدارك مىكنيم ! توطئه مىكنيم !