مِنَ الْمُؤْمِنِينَ لَكارِهُونَ ( 5 ) يُجادِلُونَكَ فِي الْحَقِّ بَعْدَ ما تَبَيَّنَ كَأَنَّما يُساقُونَ إِلَى الْمَوْتِ وَ هُمْ يَنْظُرُونَ
( 6 )
از مسلمانان ناخشنود بودند .
خصومت مىكردند با تو در سخن راست ، بعد از آنكه ظاهر شد ؛ گويا رانده مىشوند بسوى مرگ ، و ايشان مىنگرند .
تفسير : در اين جنگ ، يعنى بدر تأمّل كنيد كه از آغاز تا انجام دربارهء مسلمانان تأييد و امداد و توفيق الهى ( ج ) چهسان شامل بود . خداست كه در باب نصرت دين اسلام پيمانهاى حق ( راست ) نمود ، و پيغمبر خويش را براى انجام يك امر حقّ ، يعنى ، جهاد با كفّار ، از مدينه بيرون نموده ، به ميدان بدر وارد كرد . در عين آن اثنا كه جمعيّتى از مسلمانان به جنگ قريش راضى نبودند ، در چنين امر راست و فيصله شده ليت و لعلّ مىكردند ، و حجّت مىآوردند در امرى كه به وسيلهء پيغمبر ( ص ) ظاهر شده بود كه يقينا آن را خدا ( ج ) فرموده ، و ضرور به وقوع مىآيد ، يعنى اسلام و پيروان آن به نيروى جهاد غالب و فيروز مىشوند ، در نگاه آنها مقابله با سپاه ابو جهل چندان دشوار بود كه كسى مرگ را به چشم بيند ، و در كام آن درآيد ؛ با اين همه ، خدا ( ج ) به توفيق خويش آنها را در ميدان ستيز وارد كرد ، و به امداد خود مظفّر و منصور باز آورد . پس چنان كه اين مهمّ ، من اوّله الى آخره ، به عون الهى ( ج ) به كامرانى انجاميده ؛ مال غنيمت را نيز از وى دانيد ، و جائى صرف كنيد كه خدا به وسيلهء پيغمبر خويش هدايت دهد .
تنبيه : در بيان من ، كاف
« كَما أَخْرَجَكَ
- الآية » صرف براى تشبيه نيست ، بلكه مطابق تحقيق ابو حيّان ، مشتمل بر معنى تعليل مىباشد ؛ و در
« وَ اذْكُرُوهُ كَما هَداكُمْ »
« 1 » علماء آن را تصريح كردهاند . مضمون
« أَخْرَجَكَ رَبُّكَ مِنْ بَيْتِكَ »
الى آخر الآيات را سببى براى
« الْأَنْفالُ لِلَّهِ وَ الرَّسُولِ »
قرار دادهام ، و مانند ابو حيّان كلمهء « اعزّك اللّه » و غيره را مقدّر نپذيرفتم . همچنين ، در بيان آيت ، مطابق تصريح « روح المعانى » اشاره كردهام كه در
« أَخْرَجَكَ رَبُّكَ مِنْ بَيْتِكَ »
آن
هامش
( 1 ) . سورهء بقره ، آيهء 198 .