و مال فراوان حاصل شود ؛ ولى رضاى خدا ( ج ) چنين بود كه اين جمعيّت كوچك بىسروسامان را با لشكر كثير التعداد مرتّب و مجهّز به جنگ افگند ، و به كلام خود حقّ را ثابت گرداند ، و بنياد كفّار مكّه را برافگند ، تا صدق وعدههاى او به اين طريق حيرتانگيز ظاهر گردد ، و على الرغم كفّار ، بكلّى آشكار شود كه راست ، راست است ؛ و دروغ ، دروغ ؛ چنان كه اين امر به ظهور رسيده ، در بدر هفتاد سردار قريش كشته شدند كه ابو جهل نيز در آن شامل بود « 1 » ؛ و هفتاد نفر اسير گرديدند . به اين ترتيب ، كمر كفر شكست ، و بنياد مشركين مكّه متزلزل شد ؛ فللّه الحمد و المنّة .
إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ فَاسْتَجابَ لَكُمْ أَنِّي مُمِدُّكُمْ بِأَلْفٍ مِنَ الْمَلائِكَةِ مُرْدِفِينَ ( 9 ) وَ ما جَعَلَهُ اللَّهُ إِلَّا بُشْرى وَ لِتَطْمَئِنَّ بِهِ قُلُوبُكُمْ وَ مَا النَّصْرُ إِلَّا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ
( 10 )
آنگاه كه فرياد مىكرديد ( در جناب ) پروردگار خويش ؛ پس اجابت كرد دعاى شما را ، كه من مددكنندهء شمايم به هزار از فرشتگان ، از پى يكديگر درآيندگان .
و نگردانيد خدا اين مدد را مگر مژده ، و تا آرام گيرد به آن دلهاى شما ؛ و نيست فتح مگر از نزد خدا ؛ هرآئينه خدا غالب ، باحكمت است .
تفسير : مانند اين آيت در سورهء « آل عمران » به ربع پارهء
« لَنْ تَنالُوا »
گذشته است فوائد آن ملاحظه شود . آنجا تعداد فرشتگان از سه الى پنج هزار بيان شده بود ؛ اگر واقعه يكى باشد ، مىتواند گفت : كه اوّل دستهء يك هزارى ، سپس دستههاى ديگرى آمدهاند كه تعداد آنها از سه تا پنج هزار بالغ مىشد . شايد در كلمهء
« مُرْدِفِينَ »
به اين طرف اشاره « 2 » باشد .
هامش
( 1 ) . از آن جمله بود ؛
( 2 ) . به اين سوى مطلب ، به اين نكته