تفسير : خود را خاص براى ( عبادت ) يك خدا وقف كرده بود .
وَ ما كانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ
( 161 )
و نبود از مشركان .
تفسير : شما هر قدر مىخواهيد در دين راه ايجاد كنيد ، و معبودان مقرر كنيد ؛ مرا پروردگار من به صراط مستقيم ره نمود كه آن راه توحيد خالص و تفويض و توكّل كامل است كه موحّد اعظم ، و پدر پيغمبران ، ابراهيم خليل اللّه ، به كمال عزم و ثبات بر آن روان بود ؛ آن ذات فرخنده كه امروز تمام عرب و كافّهء اديان آسمانى نام او را به غايت عظمت و احترام ياد مىكنند .
قُلْ إِنَّ صَلاتِي وَ نُسُكِي وَ مَحْيايَ وَ مَماتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ ( 162 ) لا شَرِيكَ لَهُ
بگو : هرآئينه نماز من و ( حج ) و قربانى من ، و زندگانى من ، و موت من ، همه خاص براى خدا پروردگار عالميان است .
نيست هيچ شريك او را ؛
تفسير : در اين آيت ، مقام اعلاى توحيد و تفويض ذكر شده ؛ مقامى كه سيّد و آقاى ما محمّد رسول اللّه - صلّى اللّه عليه و سلّم - بر آن فائز شده بود . در تخصيص ذكر نماز و قربانى بالصراحت ، ترديد « 1 » مشركان شد ؛ آنها كه براى ما سوى اللّه عبادت بدنى و قربانى مىنمودند .
وَ بِذلِكَ أُمِرْتُ وَ أَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِينَ
( 163 )
و به اين توحيد مأمور شدهام ، و من از همه اوّل فرمانبردارم .
تفسير : مفسّران عموما گويند : مطلب از
« وَ أَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِينَ »
آنست كه حضرت پيغمبر - صلّى اللّه عليه و سلّم - به اعتبار امّت محمّديّه اوّل المسلمين مىباشد ؛ امّا چون ذات
هامش
( 1 ) . تكذيب ، تخطئه