فرخندهء وى بر وفق حديث جامع ترمذى اوّل پيغمبران است : « كنت نبيا و آدم بين الروح و الجسد » ؛ در اوّل المسلمين بودنش هيچ شبهه نمىماند . بر علاوه ، ممكن است درينجا اوّليّت زمانى مراد نبوده بلكه تقدم رتبى مراد باشد ؛ يعنى ، من در تمام گيتى به صف مطيعان اوّلتر و پيشتر از همه مىباشم ! شايد مترجم محقق - قدّس سرّه - كه در ترجمه به جاى « پيش از همه فرمانبردارم » ، « نخست از همه فرمانبردارم » گفته است ، به اين طرف « 1 » اشاره نموده ؛ زيرا ، به اعتبار محاوره در اداى تعبير اوّليّت رتبى بيشتر واضح است ؛ و اللّه اعلم .
قُلْ أَ غَيْرَ اللَّهِ أَبْغِي رَبًّا وَ هُوَ رَبُّ كُلِّ شَيْءٍ
بگو : آيا غير خدا طلبم پروردگارى ؛ و اوست پروردگار هر چيز ؟ !
تفسير : نخست ذكر توحيد فى الالوهيت بود ، اكنون توحيد فى الربوبيت تصريح مىشود ؛ يعنى ، چنان كه جزوى معبودى نيست ، مستعانى نيز جز او نمىباشد ؛ زيرا ، استعانت بر ربوبيّت عامّه متفرّع است :
« إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَ إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ »
وَ لا تَكْسِبُ كُلُّ نَفْسٍ إِلَّا عَلَيْها وَ لا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى ثُمَّ إِلى رَبِّكُمْ مَرْجِعُكُمْ فَيُنَبِّئُكُمْ بِما كُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ
( 164 )
( و نمىكند عمل هيچكس مگر بر خود ) و هركه گناه مىكند بر ذمّهء اوست ؛ و برندارد هيچ بردارنده بار ديگرى را ، باز بسوى پروردگار شما رجوع شماست ؛ پس خبردار كند شما را به آنچه كه در آن اختلاف مىكرديد .
تفسير : كافران در توحيد و امثال آن با مسلمانان مجادله مىكردند ، و مىگفتند : شما طريق
هامش
( 1 ) . به اين جنبه ، به اين نكته