تفسير : شما در دنيا جاويدان نمىباشيد بلكه تا ميعادى معيّن در دنيا خواهيد بود و از متاع آن بهره خواهيد برداشت ؛ عاقبت مصير شما به بارگاه ما است ؛ آن ميعاد معيّن براى هر كس هنگام مرگ ، و براى عالميان بحيث مجموع هنگامهء قيامت است .
فَتَلَقَّى آدَمُ مِنْ رَبِّهِ كَلِماتٍ فَتابَ عَلَيْهِ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ
( 37 )
پس ياد گرفت آدم از پروردگار خويش سخنى چند ؛ پس قبول كرد خدا توبهء او را ؛ هر آئينه اوست پذيرندهء توبه ، مهربان .
تفسير : وقتى كه آدم ( ع ) عتاب خدا را شنيد ، از بهشت برآمد ؛ به ندامت و انفعال گريستن گرفت و به زارى مشغول شد ؛ خداوند از راه مهربانى كلماتى چند ، به الهام و القاء ، او را آموخت ؛ به اين وسيله توبهء آدم ( ع ) اجابت گرديد .
كلمات اين است :
« رَبَّنا ظَلَمْنا أَنْفُسَنا
- الآية » « 1 » .
قُلْنَا اهْبِطُوا مِنْها جَمِيعاً
گفتيم : فرود آئيد ازينجا ، همهء شما ؛
تفسير : خداوند توبهء آدم عليه السّلام را پذيرفت ولى معجّلا امر نداد كه در بهشت باز گردد ؛ حكمى را كه دربارهء سكونت او به زمين نفاذ يافته بود ، مرعىّ الاجرا قرار داد ؛ مقتضاى حكمت و مصلحت نيز چنين بود ؛ چه ، واضح است كه آدم ( ع ) به غرض خلافت زمين آفريده شده بود ، نه به جهت سكونت بهشت .
خداوند فرمود : سكونت دنيا ، بندگان مطيع را به جاى زيان سود دهد ؛ دوزخ براى كسانى است كه از اطاعت خدا سرباز مىزنند ، و دنيا براى امتياز و امتحان اين دو عنصر متضاد ،
هامش
( 1 ) - ر . ك . آيهء 23 ، سورهء اعراف .