و با مشركان درآميخت .
فايده : اكابر علماء از اين آيت اين مسئله را استنباط كردهاند كه هركه از اجماع امّت خلاف ورزد ، يا انكار آرد ، سزاى او دوزخ است ؛ يعنى ، قبول اجماع امّت فرض مىباشد . در حديث وارد شده : دست خدا با جماعت مسلمانان است ؛ هركه از آن جدا مىشود خويشتن را در دوزخ مىافگند .
إِنَّ اللَّهَ لا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَ يَغْفِرُ ما دُونَ ذلِكَ لِمَنْ يَشاءُ
هر آئينه خدا نمىآمرزد آن را كه شرك آرد بر وى ، و مىآمرزد سواى شرك كسى را كه خواهد .
تفسير : جرايمى كه فروتر از شرك است ، از هركه باشد ، چون خدا ( ج ) بخواهد مىبخشد ؛ مگر شرك كه هرگز آن را نخواهد بخشيد . عذاب مشرك مقرّر است . دزديدن و تهمت بستن اگرچه گناه كبيره است ، امّا احتمال مىرفت كه خدا ( ج ) به فضل خويش دزد مذكور را مىبخشيد ؛ ولى هنگامى كه از حكم پيغمبر گريخت و در جرگهء مشركان شامل گرديد « 1 » ، احتمال مغفرت او نيز برداشته شد .
فايده : شرك منحصر به پرستش غير اللّه نيست ؛ بر خلاف حكم خدا ( ج ) حكم ديگرى را پسنديدن نيز شرك است .
وَ مَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدْ ضَلَّ ضَلالًا بَعِيداً
( 116 )
و هركه انباز گيرد به خدا ، پس هر آئينه گمراه شد ، دور افتاد ( به گمراهى دور ) .
تفسير : دور افتاد ، براى آنكه از خدا ( ج ) آشكارا منحرف شد ؛ به مقابل خدا ديگرى را معبود قرار داد ، و سراپا مطيع شيطان گرديد ؛ از اطاعت و رحكت الهى ( ج ) استغنا ورزيد ؛ كسى
هامش
( 1 ) . مندرج گرديد ، داخل شد ،