تاراج رفت ؛ مگر من از ميان بندگان تو از اولاد آدم مقدار معلوم يعنى قسمت زيادى را گمراه مىكنم ، و با خود به دوزخ مىبرم ! چنان كه در سورهء حجر و بنى اسرائيل و غيره مذكور است .
مطلب « 1 » شيطان علاوه بر ملعونيّت و تمرّد ، از روز اوّل با انسان دشمنى سخت داشته و عداوت خود را ظاهر نموده است ؛ لهذا ، اين احتمال رفع گرديد كه شيطان با وجود خبث و گمراهى ممكن است كسى را بهطور خيرخواهانه به مفادى « 2 » رهنمونى كند ؛ بلكه معلوم شد كه آن دشمن ازلى بنى آدم هرچه بنمايد فساد و بر بادى خواهد بود ، و در اطاعت اين گمراه بد كيش سراسر جهالت و نادانى مىباشد . معنى معيّن نمودن حصّه اين است كه بندگان تو در مال خويش حصّهء مرا نيز معيّن خواهند كرد ؛ چنان كه به ما سوى اللّه يعنى بت و جنّ و غيره نذر تقديم مىكنند .
وَ لَأُضِلَّنَّهُمْ وَ لَأُمَنِّيَنَّهُمْ وَ لَآمُرَنَّهُمْ فَلَيُبَتِّكُنَّ آذانَ الْأَنْعامِ وَ لَآمُرَنَّهُمْ فَلَيُغَيِّرُنَّ خَلْقَ اللَّهِ
و البتّه گمراه مىكنم ايشان را ، و اميدوار مىسازم ايشان را ، و مىفرمايم ايشان را ، كه بشگافند گوشهاى چارپايان را ؛ و تعليم مىدهم ايشان را ، تا تغيير دهند صورتهاى آفريدهء خدا را ؛
تفسير : كسانى را كه در حصّهء من مىآيند از راه حق منحرف مىسازم ، و در قلوبشان آرزوى حيات و خواهشات دنيوى و انكار قيامت و حساب و كتاب آخرت را القاء مىنمايم ، و به آنها تعليم مىدهم كه گوشهاى حيوانات را شقّ كرده بنام بتان واگذارند ؛ صورتهايى را كه خدا ( ج ) آفريده ، و اصولى را كه وى مقرّر داشته تبديل دهند .
فايده : رواج كفّار بود كه گوساله ؛ بزغاله ؛ چوچهء شتر « 3 » را به بتها « 4 » نامزد مىكردند ؛
هامش
( 1 ) . مقصود اينست كه
( 2 ) . منفعتى
( 3 ) . كرّهء شتر
( 4 ) . براى بتها