تفسير : منافقان و محيلان « 1 » به گوش حضرت پيغمبر ( ص ) سخنان مخفى مىگفتند تا در نگاه مردم به اعتبار خويش بيفزايند ؛ و چون در مجلس مىنشستند با يكديگر بيهوده سرگوشى مىكردند « 2 » ؛ يكى را به عيب منسوب مىكردند ، و از ديگرى غيبت مىنمودند ، و از كسى شكايت مىكردند ؛ ارشاد شد كه اين مردم كه آهسته مشوره مىكنند در اكثر مشورههايشان خيرى نيست ! سخن راست به پوشيدن ضرورت ندارد ؛ هرچه را اخفا كنند ، خداعى در آن است ، مگر در صدقه و خيرات كه گيرنده منفعل نشود ، يا داناندن سخن حق به كسى كه نادانسته دچار خطائى شده باشد ، تا ندامت نبرد ؛ يا در ميان كسانى كه خصومت باشد و در حال ستيز صلح نكنند ، خفيه تدبير نمودن و باز به آنها داناندن ؛ حتّى در اين حال « توريه » « 3 » نيز جايز است ؛ در آخر ، خداوند ( ج ) فرموده : هركه اين امور را براى خشنودى خدا ( ج ) انجام مىدهد ، ثواب عظيم به وى عنايت مىشود ؛ يعنى بايد براى ريا و اغراض دنيائى نباشد .
وَ مَنْ يُشاقِقِ الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ ما تَبَيَّنَ لَهُ الْهُدى وَ يَتَّبِعْ غَيْرَ سَبِيلِ الْمُؤْمِنِينَ نُوَلِّهِ ما تَوَلَّى وَ نُصْلِهِ جَهَنَّمَ وَ ساءَتْ مَصِيراً
( 115 )
و هركه مخالفت كند با پيغمبر پس از آنكه معلوم شد به وى راه راست ، و پيروى كند راهى را كه خلاف راه مسلمانان است ؛ حواله كنيم او را به آن طرف كه اختيار كرده ، و درآريمش به دوزخ ، و بد مرجع است دوزخ .
تفسير : پس از بيان حق نيز اگر كسى مخالف حكم پيغمبر ( ص ) رفتار كند ، و طريق عمومى مسلمانان را گذاشته راه ديگرى اختيار نمايد ، قرارگاه وى دوزخ است ؛ چنان كه آن دزد كرد و به جاى آنكه به گناه خويش اعتراف و توبه مىنمود ، از ترس دست بريدن به مكّه گريخت
هامش
( 1 ) . حيلتسازان ، نيرنگبازان
( 2 ) . درگوشى صحبت مىكردند ؛
( 3 ) . يعنى مطلب را به گونهاى پوشيده ادا كردن كه منظور گوينده حاصل شود ، و دروغ نيز نگفته باشد .