اللَّهَ غَفُوراً رَحِيماً
( 110 )
خدا را آمرزگار ، مهربان .
تفسير : « سوء » و « ظلم » مراد از گناه كبيره و صغيره است ؛ يا : « سوء » گناهى است كه ديگرى را از آن زيان باشد ، چون تهمت ؛ و « ظلم » گناهى كه از خود انسان تجاوز ننمايد ؛ يعنى :
گناه هر نوع باشد چارهء آن توبه و استغفار است ، و البتّه بعد از توبه خدا ( ج ) آن را مىبخشد ؛ انسان اگر به فريب گنهگارى را برائت دهد ، يا به سهو مجرمى را بىگناه پندارد ، در جرم آن تخفيفى به هم نمىرسد ؛ البتّهء توبه مايهء آمرزش گناه مىشود . در اين آيت ، دزد و كسانى كه به قصد يا خطا به طرفدارى دزد پرداخته بودند ، همه را به توبه و استغفار ارشاد شده است « 1 » ؛ و همچنين اشاره است كه اكنون نيز اگر كسى به سخن خويش اصرار مىورزد و توبه نمىنمايد از بخشش و رحمت الهى محروم مىماند .
وَ مَنْ يَكْسِبْ إِثْماً فَإِنَّما يَكْسِبُهُ عَلى نَفْسِهِ وَ كانَ اللَّهُ عَلِيماً حَكِيماً
( 111 )
و هركه كند گناهى ، جز اين نيست كه مىكند آن را بر خود ؛ و هست خدا دانا ، باحكمت .
تفسير : هركه قصدا مرتكب جرمى شود ، و بال آن بر خود اوست ، و جزاى آن خاص « 2 » به خود او مىرسد نه به ديگرى ؛ زيرا ، سزاى يكى را به ديگرى كسى مىدهد كه از حقيقت بىاطّلاع و از حكمت بىخبر باشد ؛ حضرت الهى ( ج ) بلامبالغه و به صيغهء مبالغه عليم و حكيم است و بارگاه وى از تهمت خطا مبرّاست ؛ آنچه را خود بدزدند و به يهود تهمت بندند ، هيچ مفادى در آن متصوّر نيست .
هامش
( 1 ) . خداوند ( ج ) همه را به توبه و استغفار ارشاد فرموده است ؛
( 2 ) . تنها