مِمَّا قَلَّ مِنْهُ أَوْ كَثُرَ نَصِيباً مَفْرُوضاً
( 7 )
از آنچه كم باشد از مال ، يا بسيار باشد ؛ حصّهء مقرّر كرده شده ؛
تفسير : پيش از بعثت حضرت پيغمبر ( ص ) رسم بود كه به دختر ، اگر كوچك مىبود يا بزرگ ، و به پسران نابالغ ، ميراث نمىدادند ؛ تنها مردانى را وارث مىشمردند كه بزرگ مىبودند ، و با دشمن مقاتله مىكردند . ازينجهت ، طفل يتيم از ميراث بهره نداشت . اين آيت در اينباره فرود آمد . خلاصهاش اين است : مردان خواه كودك باشند و خواه جوان ؛ در مال متروكهء پدر و مادر و خويشاوندان حصّهاى دارند ؛ و زنان را نيز خواه بالغ باشند و خواه نابالغ ، در مال متروكهء پدر و مادر و ديگر خويشاوندان حصّه است . اين حصّهها مقرّر شده است ؛ اداى آن از مال متروكه ، چه اندك باشد و چه بسيار ، لازم است ؛ به اين وسيله ، آئين مذموم جاهليّت لغو گرديد ؛ حقوق يتيمان محفوظ ، و از تلف بازداشته شد .
فايده : در اين آيت ، حصص ارباب حق بالاجمال مقرّر و معيّن گرديد ؛ در ركوع آينده به تفصيل مىآيد .
وَ إِذا حَضَرَ الْقِسْمَةَ أُولُوا الْقُرْبى وَ الْيَتامى وَ الْمَساكِينُ فَارْزُقُوهُمْ مِنْهُ وَ قُولُوا لَهُمْ قَوْلًا مَعْرُوفاً
( 8 )
و چون حاضر شوند در وقت قسمت خويشاوندان و يتيمان و بينوايان ؛ پس بدهيد ايشان را چيزى از آن ، و بگوئيد به ايشان سخن پسنديده .
تفسير : در اثناى حضور افراد خانواده براى تقسيم ميراث اگر در ميان آنها خويشاوندانى باشند كه به آنها ميراث نرسد يا يتيم و محتاج باشند ، به آنها طعامى داده رخصت كنيد ؛ و يا حسب موقع ، از تركه نيز به آنها چيزى بدهيد . اين رفتار مستحبّ است . اگر در مال متروكه دادن طعام يا چيزى ديگر گنجايش نداشته باشد ؛ مثلا مال متروكه از يتيم « 1 » باشد ، و ميّت نيز
هامش
( 1 ) . از آن يتيم ، مال يتيم