تفسير : يتيمان را ، تا هنگام بلوغ امتحان كنيد ؛ بعد از بلوغ ، اگر ديديد كه به سود و زيان خويش مىدانند « 1 » ، و از عهدهء حفظ و تدبير مال خود برآمده مىتوانند ؛ مالشان را به خودشان بسپاريد . بهترين طريق داناندن و آزمودن يتيمان اين است كه آنها را وادار كنيد تا چيزهاى ارزان را خريد و فروش كنند ، و اصول آن را به ايشان ياد بدهيد . ازين ، معلوم شد كه بيع و شراى نابالغ كه با اجازهء ولىّ آن باشد ، درست است ؛ اين مذهب امام ابو حنيفه است - رحمة اللّه عليه ؛ و اگر با وجود بلوغ هوشيار نشود ، مذهب امام ابو حنيفه ( رح ) اين است كه بايد بيست و پنج سال انتظار برد ؛ اگر در مرور اين سالها عقل يابد ، مالش را به او بسپارند ؛ ورنه ، در بيست و پنج سالگى حتما مالش داده شود ؛ خواه پوره بداند ، خواه نداند « 2 » .
وَ لا تَأْكُلُوها إِسْرافاً وَ بِداراً أَنْ يَكْبَرُوا
و مخوريد مال يتيمان را زياده از ضرورت ( به غير حق ) و [ از روى ] شتاب ، از ترس آنكه بزرگ شوند ؛
تفسير : صرف كردن مال يتيم بيش از ضرورت ممنوع است . مثلا ، جائى كه يك پول ضرورت باشد ، دو پول صرف كنيد ؛ و اين نيز ممنوع است كه از ترس اينكه يتيم بزرگ مىشود ، و مال خود را مىستاند ؛ در مصرف مال آن تعجيل نمائيد . خلاصه ، بايد مال يتيم فقط به قدر ضرورت ، و در هنگام ضرورت ، صرف شود .
وَ مَنْ كانَ غَنِيًّا فَلْيَسْتَعْفِفْ وَ مَنْ كانَ فَقِيراً فَلْيَأْكُلْ بِالْمَعْرُوفِ
و هركه باشد توانگر ، ( پس ) بپرهيزد ؛ و كسىكه باشد محتاج ، بخورد موافق دستور ( بر وجه پسنديده ) ؛
هامش
( 1 ) . سود و زيان خويش را مىفهمند و تميز مىدهند ،
( 2 ) . خواه بتواند كاملا تميز بدهد و سود و زيانش را بفهمد ، خواه نتواند .