دهشت بر وى مستولى شد ، و ارادهء حملهء دوباره را فسخ كرده ، سوى مكّه شتافت . در اين اثنا ، كاروان تجارتى عبد القيس به مدينه مىرفت . ابو سفيان به آنها مبلغى داده ، وادار نمود كه چون به مدينه رسند ، اخبارى شايع نمايند كه مسلمانان از مشركان مرعوب شوند . چون به مدينه رسيدند ، اشاعه نمودند كه مكّيان به غرض استيصال « 1 » مسلمانان ، سپاه بزرگ با تجهيزات زياد آماده كردهاند . در دلهاى مسلمانان ، به شنيدن اين سخنان ، عوض خوف ، نيروى ايمان به هيجان آمد ؛ مخصوصا هنگامى كه از گرد آمدن كافران شنيدند ، بىاختيار گفتند :
حَسْبُنَا اللَّهُ وَ نِعْمَ الْوَكِيلُ !
در مقابل تمام جهان تنها خداى واحد لا شريك به ما بسنده است « 2 » ! در اينباره ، اين آيات فرود آمد .
بعضى گويند : چون جنگ احد به پايان رسيد ، ابو سفيان اعلان كرد كه سال آينده باز در بدر جنگ است ! حضرت پيغمبر - صلّى اللّه عليه و سلّم - مبارزهء ابو سفيان را پذيرفت ، و چون سال ديگر فرا رسيد ، به مسلمانان امر داد كه : به جهاد برويد ؛ و اگر كسى نمىرود ، رسول خدا تنها خواهد رفت ! از آن طرف ، ابو سفيان با سپاه خويش از مكّه برآمد ؛ هنوز اندكى نرفته بود كه كمر همّتش بشكست ؛ و سخت در هراس افتاد ؛ و به عذر قحط سالى خواست به مكّه بازگردد ؛ امّا ، به ترتيبى كه الزام بر مسلمانان باشد ! لهذا ، يكى را كه عازم مدينه بود ، مبلغى وعده داد ، و گفت :
هنگامى كه به مدينه وارد شوى ، سخنانى شايع كن كه مسلمانان متوّحش شوند ، و به جنگ مبادرت نورزند ! وى به مدينه آمد ، و به مردم گفت : مكّيان سپاه بزرگى فراهم كردهاند ؛ اگر جنگ نكنيد ، بهتر است ! امّا ، خدا ( ج ) مسلمانان را نيرو و استقلال بخشيد ، و گفتند : خدا به ما كافيست ! عاقبت ، مسلمانان حسب وعدهء خويش به بدر آمدند ؛ در آنجا بازار كلانى تشكيل مىشد ؛ سه روز تجارت كردند ، و با مفاد زياد « 3 » به مدينه مراجعه نمودند . اين غزوه را « بدر صغرى » نامند ؛ كسانى كه در آن وقت همراهى و آمادگى نمودند ، اين بشارت دربارهء آنهاست ، كه با وجود زخمهايى كه در احد خورده و نقصانها ديده بودند ، چندان جرأت نمودند كه مشركان از جرأت و آمادگى ايشان از راه برگشتند . مكّيان ، بدين مناسبت ، اين لشكركشى خويش را « جيش السّويق » ناميدند ؛ يعنى : اين لشگر محض براى خوردن سويق رفته بودند ؛ آن را خورده ، بازگشتند !
تنبيه :
« لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا مِنْهُمْ وَ اتَّقَوْا »
براى تمجيد و تنويه شأن آنهاست ؛ ورنه ، همه چنين
هامش
( 1 ) . ريشهكن كردن ، بيچاره كردن
( 2 ) . براى ما كافيست !
( 3 ) . سود فراوان