نقطة نظر اصلاح ، از تقصير آنها اغماض مى نمائى ؛ بنابرآن ، تا جائى كه در اختيار و حق تست ، خطايشان راى ببخش ؛ و يا اينكه : ما حق خويش راى بخشيده ايم ؛ براى تسليت آنها از بارگاه ما دربارة شان طلب عفو كن ؛ تا اين فداكاران كه افسرده شده اند ، لطف و مرحمت تو راى ديده ، تماما مطمئن و منشرح گردند ؛ تنها بخشيدن كافى نيست ، آينده نيز ، به دستور سابق ، در معاملات « 1 » از آنها استشاره كن ، و چون مشاورة امرى طى شود ، و بر آن عزم نمائى ؛ بدون تأمل و درنگ به آن اقدام كن ؛ خدا متوكلان راى دوست مى دارد ، و تمام امور آنها راى به انجام مى رساند .
تنبيه : از حضرت على - كرم الله وجهه - روايت است كه از حضرت پيغمبر ( ص ) پرسيده شد : عزم چيست ؟ گفت : « مشاورة اهل الرأى ثم اتباعهم » ( ابن كثير ) يعنى : با اهل رأى مشوره نمودن ؛ سپس از آن پيروى كردن ! در مجمع الزوايد ، از حضرت على - كرم الله وجهه - منقول است :
يا رسول الله ، در باب آنچه به كتاب و سنت نيابيم ؛ دربارة آن ، چه طريق اتخاذ نما ييم ؟ پيغمبر ( ص ) فرمود : « فقهاء عابدين ! » ؛ با خداپرستان دانشمند مشوره كنيد ؛ و لا تمضوا فيه رأيا خاصة » ؛ و در آن رأى يكى يا دو نفر راى اجرا مكنيد .
إِنْ يَنْصُرْكُمُ اللَّهُ فَلا غالِبَ لَكُمْ وَ إِنْ يَخْذُلْكُمْ فَمَنْ ذَا الَّذِي يَنْصُرُكُمْ مِنْ بَعْدِهِ وَ عَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ
( 160 )
اگر نصرت دهد شما راى خدا ، هيچكس غالب نيست به شما ؛ و اگر مدد نكند به شما ، پس كيست آنكه مدد دهد شما راى بعد از آن ؟ ! و بر خدا بايد توكل كنند مسلمانان .
تفسير : قبلا ، خداى تعالى حضرت پيغمبر ( ص ) را گفت : به خدا توكل كن ؛ اكنون مى فرما يد كه شايستة توكل و اعتماد ، خاص آن ذاتى است كه بر همه غالب باشد ؛ و بايد مسلمانان
هامش
( 1 ) . در كارها ، در امور