مال غنيمت چيزى مثل شمشير و يا چادرى گم شده ، و كسى گفته : بود شايد حضرت پيغمبر ( ص ) آن را براى خود نگاه داشته باشد ! بنابرآن ، آيت مذكور نازل گرديد . بههرصورت ، مسلمانان را هدايت است كه اگر پيغمبر - صلّى اللّه عليه و سلّم - از تواضع و حسن خلق ، خطاهاى شما را صرفنظر مىكند ؛ شما عظمت شأن و عصمت و نزاهت او را بيشتر رعايت كنيد ! مؤمنان بايد پيرامون چنين تخيّلات ضعيف و ركيك نگردند ! از طرف ديگر ، در عين زمان « 1 » كه شفقت و رأفت و دلنرم آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را به ياد داد « 2 » ، تقصير و لغزش مسلمانان را در جنگ احد معاف كرد ؛ و در ذيل آن تقصير ديگرى را نيز خاطرنشان نمود كه متعلّق به بدر بود ؛ تا آن حضرت - صلّى اللّه عليه و سلّم - از مهربانى و خوى نرمى كه دارد ، آن را هم به خاطر نگذراند .
تبيه : معنى لغوى « غلول » در غنيمت خيانت است ؛ امّا ، گاهى به خيانت مطلق ، و گاهى خاص به اخفاى چيزى اطلاق مىشود ؛ چنان كه ابن مسعود - رضى اللّه عنه - فرموده : « غلّوا مصاحفكم » ؛ مصاحف خود را پنهان كنيد .
أَ فَمَنِ اتَّبَعَ رِضْوانَ اللَّهِ كَمَنْ باءَ بِسَخَطٍ مِنَ اللَّهِ وَ مَأْواهُ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمَصِيرُ
( 162 )
آيا هركه پيروى كرد خشنودى خدا را ، مىباشد مانند كسى كه بازگردد به ناخشنودى خدا ؟ و موقف او دوزخ است ؛ و بد جائى است .
تفسير : آيا پيغمبرى كه پيوسته تابع رضاى پروردگار خود مىباشد ، بلكه ديگران را هم مىخواهد تابع رضاى او تعالى گرداند ؛ ممكن است مانند كسانى كار كند كه مورد غضب خدا و مستحق آتش دوزخاند ؟ نى ، امكان ندارد !
هُمْ دَرَجاتٌ عِنْدَ اللَّهِ وَ اللَّهُ بَصِيرٌ بِما يَعْمَلُونَ
( 163 )
مردم درجههاى مختلف دارند نزد خدا ؛ و خدا بيناست به آنچه مىكنند .
هامش
( 1 ) . همان حال
( 2 ) . خاطرنشان ساخت ،