دشمنان خدا ( ج ) سستى و نامردى را به خويش راه مدهيد ؛ شيوهء مؤمنان نيست كه در حوادث و مصائب مغموم نشينند ؛ امروز نيز شما معزّز و سربلنديد كه در راه حمايت حق متحمّل رنج و تكليف مىشويد ؛ و در انجام كار « 1 » نيز يقينا فتح از شماست ؛ و شما فيروز مىشويد ؛ اگر بر ايمان و ايقان استوار باشيد ، و به پيمان خدا ( ج ) اعتماد كامل داشته ، از اطاعت پيغمبر و جهاد فى - سبيل اللّه قدم باز مگذاريد ! آن نداى الهى ( ج ) دلهاى شكسته را پيوند نمود ؛ و در اجسام پژمرده زندگانى تازه بخشيد ؛ آخر ، نتيجه اين شد كه كفّارى كه ظاهرا ظفر يافته بودند ، به حملهء جوابى مجاهدين مجروح گرديده ، تاب آورده نتوانستند « 2 » ؛ و سرافگنده از ميدان گريختند .
إِنْ يَمْسَسْكُمْ قَرْحٌ فَقَدْ مَسَّ الْقَوْمَ قَرْحٌ مِثْلُهُ وَ تِلْكَ الْأَيَّامُ نُداوِلُها بَيْنَ النَّاسِ
اگر برسد به شما زخمى ؛ ( پس ) به تحقيق ، رسيده كافران را زخم مانند آن ؛ و اين روزها ، مىگردانيم آن را ميان مردم ؛
تفسير : خاطر مسلمانان از نقصان سختى كه در جنگ متحمّل شده بودند ، شكسته بود ؛ و طعنههاى دشمنان و منافقان نيز آنها را بيشتر متأذّى گردانيد . منافقان مىگفتند : اگر محمّد پيغمبر برحق مىبود ، چرا چنين خساراتى را متحمّل ، و در مدّت اندك ، هزيمت عارضى به وى پيش مىشد ؟ ! خدا ( ج ) مسلمانان را در اين آيات تسلّى داد كه اگر در اين جنگ شما مجروح شديد ؛ و يا زحمت ديديد ؛ به طرف مقابل نيز چنين حوادث رخ داده ؛ در غزوهء احد ، اگر هفتاد تن از شما به شهادت رسيدند ؛ يك سال قبل در غزوهء بدر ، هفتاد تن از آنها به جهنّم و اصل شدند ؛ و بسى از آنها زخمى شدند ؛ و در وهلهء اوّل اين جنگ نيز بسيار از آنها زخمى و كشته شدند ؛ چنان كه از الفاظ
« وَ لَقَدْ صَدَقَكُمُ اللَّهُ وَعْدَهُ إِذْ تَحُسُّونَهُمْ بِإِذْنِهِ »
ظاهر است . همچنين ، هفتاد تن از آنان در غزوهء بدر به خوارى اسير گشت كه هيچكس از شما چنين ذلّت نديده . بههرحال ، هرگاه خسارت خود را با خسارت آنان موازنه نمائيد ، هيچ جاى اندوه و حسرت به شما نمىماند ؛ و آنها
هامش
( 1 ) . در سرانجام كار
( 2 ) . نتوانستند تاب بياورند ؛