مسلمانان را ديده ، دل از دست دادند ؛ و خواستند خفيه از معركه كناره گيرند ؛ امّا ، خدا ( ج ) به آنها معاونت فرمود ، و دلهايشان را نيرو بخشيد ، و به آنها داناند كه بايد مسلمانان محض به اعانت و نصرت الهى ( ج ) اميدوار باشند ؛ انبوهى لشگر و وفرت تجهيزات ، مهمل ؛ و از تأييد غيبى فتح مبين حاصل مىشود ؛ چنان كه در جهاد بدر به وقوع پيوست . مسلمانان بايد تنها از خدا ( ج ) بترسند ، تا از حضرت وى انعام و احسان مزيد كرامت شود ، و براى ازدياد سپاس و شكر ، موقع بدست آيد . تفصيل كامل غزوهء بدر در سورهء انفال ذكر مىشود ؛ بايد فوايد آن سوره را مطالعه كرد .
تنبيه : مراد از دو طائفه بنو حارثه و بنو سلمه است ؛ اگرچه در اين آيه به آنها انتقادى شده ؛ امّا ، بعضى از بزرگان آنها مىگفتند : به عدم نزول اين آيت شاد نبوديم ؛ زيرا ، بشارت
« وَ اللَّهُ وَلِيُّهُما »
از عتاب مذكور بلندتر است .
إِذْ تَقُولُ لِلْمُؤْمِنِينَ أَ لَنْ يَكْفِيَكُمْ أَنْ يُمِدَّكُمْ رَبُّكُمْ بِثَلاثَةِ آلافٍ مِنَ الْمَلائِكَةِ مُنْزَلِينَ
( 124 )
چون مىگفتى به مسلمانان : آيا كفايت نمىكند شما را كه مدد كند شما را پروردگار شما به سههزار از فرشتگان ، فرود آوردهشدگان ؟ !
تفسير : يعنى فرشتگانى كه خاص « 1 » براى انجام اين امر از آسمان فرود آورده شدند . اكثر علماء ترجيح دادهاند كه اين واقعه مربوط به غزوهء بدر است . مسلمانان چون جمعيّت و آمادگى كفّار را در غزوهء بدر مشاهده كردند ، به تشويش افتادند ؛ حضرت پيغمبر ( ص ) به تسليتشان اين را گفت ، و چنان شد كه نصرت ملايك از آسمان رسيد . تفصيل در سورهء انفال مىآيد ، و نسبت به حكمت نزول فرشتگان و تعارض ظاهرى شمارهء ايشان در آنجا سخن رانده مىشود .
بَلى إِنْ تَصْبِرُوا وَ تَتَّقُوا وَ يَأْتُوكُمْ مِنْ فَوْرِهِمْ
بلى ؛ البتّه اگر صبر كنيد ، و پرهيز كنيد ، و بيايند بر شما همين دم ( از جوششان )
هامش
( 1 ) . تنها