اهليّت داشته باشند . در حديث است كه چون مردم به منكرات گرفتار آيند ، و كسى نباشد كه از آن منع كند ، خوف آن است كه عذاب عامّه فرود آيد ، امّا ، اينكه انسان در كدام وقت و در چه حال به ترك امر معروف و نهى منكر « 1 » معذور شناخته مىشود ، و در كدام هنگام واجب يا مستحبّ است اينجا موقع تفصيل آن نيست . ابو بكر رازى در احكام القرآن اين مضمون را نهايت مبسوط ايراد نموده ؛ در آنجا مراجعه شود .
وَ لا تَكُونُوا كَالَّذِينَ تَفَرَّقُوا وَ اخْتَلَفُوا مِنْ بَعْدِ ما جاءَهُمُ الْبَيِّناتُ وَ أُولئِكَ لَهُمْ عَذابٌ عَظِيمٌ
( 105 )
و مباشيد مانند كسانى كه پراگنده شدند ، و اختلاف كردند با يكديگر ، پس از آنكه آمد به ايشان احكام واضح ؛ و آن گروه ، مر ايشانراست عذاب بزرگ .
تفسير : مانند يهود و نصارى مباشيد كه بعد از رسيدن احكام واضح الهى ( ج ) محض به پيروى اوهام و اهواء ، در اصول شرع متفرّق ، و در فروع آن مختلف شدند ، و بالاخره ، فرقهبندىها مذهب و قوميّت آنان را بر باد داد ، و همه به عذاب الهى ( ج ) گرفتار گرديدند .
تنبيه : از اين آيه معلوم گرديد كه اختلافات و فرقهبندهايى كه بعد از اطّلاع بر احكام واضح شريعت پديد آيد ، مذموم و مهلك مىباشد . دريغ كه امروز در ميان كسانى كه مسلمان گفته مىشوند ، چندين فرق از اصول استوار و مسلّم و صريح شريعت اسلامى جدا شده ، در آن اختلاف افگنده ، و تحت اثر همين عذاب آمدهاند . باز هم ميان اين طوفان بىتميزى ، موافق وعدهء خدا و رسول وى به حمد اللّه جماعت عظيم الشأنى راه خدا را استوار داشته ، به مسلك « ما انا عليه و اصحابى » ثابتاند ، و تا قيامت استوار مىمانند . اختلافات فرعى كه بين اصحاب كرام و أئمّهء مجتهدين به وقوع پيوسته ، به اين آيت تعلّق ندارد ؛ به اسباب اين اختلافات « 2 » ، حضرت شاه ولىّ اللّه - قدّس سرّه - در تصانيف خود بحث كافى كردهاند .
هامش
( 1 ) . امر به معروف و نهى از منكر
( 2 ) . دربارهء علل و اسباب اين اختلافات ،