كه شما ظلم گفته مىتوانيد « 1 » ، صدور آن از خدا نمىشود . مثلا ، احكام شديدى بر بندگان خويش فرود آرد كه غرض آن آزردن و افسرده گردانيدن آنها باشد ؛ و يا كسى را كه شايستهء مهربانيست ، مورد عذاب قرار دهد ؛ يا جزاى كوچك را به جزاى سنگين تبديل كند ؛ و يا كوچكترين حسنات كسى را صله ندهد ؛ و مانند اين . نيك آگاه باشيد ، حكم وى تعالى محض براى تربيت بندگان مىباشد ، و همه معاملات وى موافق حكمت و مصلحت است .
وَ لِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ وَ إِلَى اللَّهِ تُرْجَعُ الْأُمُورُ
( 109 )
و مر خدا راست آنچه در آسمانها و آنچه در زمين است ؛ و به سوى خدا بازگردانيده مىشود همه كارها .
تفسير : چون هر چيز مملوك و مخلوق خداست و عاقبت هر كار در قدرت اوست پس ظلم چگونه و از كدام رهگذر به ظهور خواهد پيوست .
كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ
هستيد شما بهترين تمام امم كه برون آورده شده براى مردم ؛
تفسير : در آغاز ركوع گذشته ، خداوند ( ج ) فرموده بود :
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ »
؛ به مناسبت آن ، در ميان ، بعضى وعد و وعيد و اوامر و نواهى مذكور گرديد ؛ از اينجا باز مضمون اوّل تكميل مىشود ، يعنى : اى مسلمانان ، خدا ( ج ) شما را خيار امم عالم قرار داده ، و اين در علم ازلى وى از اوّل مقدّر ، و به بعضى پيغمبران نيز خبر داده شده بود كه همچنانكه حضرت خاتم انبياء محمّد رسول اللّه - صلّى اللّه عليه و سلّم - بر همه پيغمبران فضيلت دارد ، امّت وى نيز از كافّهء اقوام و تمام امم گوى سبقت مىربايد ؛ چه آنها اكرم و اشرف انبياء را نصيب مىشوند ، و به شريعت اكمل و ادوم برخوردار مىگردند ؛ ابواب علوم و معارف بر آنها باز مىشود ؛ و به ايثار و
هامش
( 1 ) . مىتوانيد « ظلم » بناميد ،