بَعْضُنا بَعْضاً أَرْباباً مِنْ دُونِ اللَّهِ
بعضى از ما بعضى را پروردگاران سواى خدا ؛
تفسير : چنانى كه پيشتر ذكر شد ، چون پيغمبر ( ص ) به وفد نجران گفت : « اسلموا » مسلمان شويد ! گفتند : « اسلمنا » مسلمان هستيم ! و معلوم شد آنها نيز چون مسلمانان مدّعى اسلام بودند .
همچنين ، وقتى كه به يهود و نصارى دعوت توحيد داده مىشد ، مىگفتند : ما نيز خدا ( ج ) را به توحيد مىشناسيم ! بلكه ارباب مذاهب در هر رنگى كه مىباشند ، بلندتر رفته اقرار مىكنند كه خداى بزرگ يكى است . اين آيت به آن طرف متوجّه مىگرداند كه عقيدهء اساسى ( يعنى خدا را به وحدانيّت شناختن و خويشتن را مسلمان دانستن ) ميان ما و شما مشترك است ، و همين عقيده است كه ما و شما را متّفق مىگرداند ؛ به شرطى كه « 1 » در آينده حقايق آن به تصرّف و تحريف تبديل نيابد ! زينهار ؛ چنان كه به زبان ، خويشتن را موحّد و مسلم مىخوانيد ، از روى حقيقت در كردار و پندار نيز ، خود را تنها به خداى واحد « لا شريك له » بسپاريد ، و جز وى ديگرى را مپرستيد ؛ در صفات خاصّهء وى انباز مگيريد ؛ با پيران و علما و فقرا و انبياء چنان مكنيد كه خاص شايستهء حضرت احديّت است « 2 » ؛ مثلا ، كسى را به خدا فرزند و نواده قرار دادن ، يا به جاى نصوص شرعيّه ، تحليل و تحريم ديگران را مدار حلّ و حرمت اشياء شناختن ؛ چنانچه « 3 » از تفسير آيهء
« اتَّخَذُوا أَحْبارَهُمْ وَ رُهْبانَهُمْ أَرْباباً مِنْ دُونِ اللَّهِ »
برمىآيد كه تمام اين امور با دعوى اسلام و توحيد منافى مىباشد .
فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ
( 64 )
( پس ) اگر رو گردانيدند ؛ ( پس ) بگوئيد كه گواه باشيد به اينكه ما تابع حكميم .
تفسير : شما دعوى اسلام و توحيد را نموديد ، و از آن بازگشتيد ؛ ما به فضل الهى ( ج ) بر آن
هامش
( 1 ) . به شرط اينكه
( 2 ) . تنها به خدا مىبرازد ؛
( 3 ) . چنان كه