الَّذِينَ آمَنُوا لِمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ مِنَ الْحَقِّ بِإِذْنِهِ وَ اللَّهُ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ
( 213 )
كسانى را كه ايمان آوردند به چيزى كه اختلاف كردند در آن از حق ، به ارادهء او ؛ و اللّه راه مىنمايد كسى را كه خواهد به سوى راه راست .
تفسير : از روزگار حضرت آدم به بعد تنها يك دين صحيح تا مدّتى جريان داشت . بعدا ، مردم در آن اختلافها وارد نمودند ؛ در نتيجه حضرت الهى ( ج ) پيغمبران را فرستاد كه ارباب ايمان و طاعت را به ثواب و پاداش نيكو مژده مىدادند ، و ارباب كفر و معصيت را از عذاب الهى ( ج ) انذار مىنمودند ؛ و با پيغمبران كتاب حق را نيز فرو فرستاد ، تا نزاع و اختلاف مردم رفع گردد ، و دين راست آسمانى از اختلاف بر كنار و استوار بماند ؛ كسانى اختلاف و فتور در آن افكندند كه كتاب الهى به آنها رسيده بود ؛ چنانچه « 1 » يهود و نصارى در تورات و انجيل اختلاف و تحريف كردند ، و اين اختلاف از طريق نادانى نبود ؛ چه آنها بهتر مىدانستند ؛ تنها دوستى دنيا عناد و حسد آنها را بر آن وامىداشت ؛ لهذا ، خداوند به رحمت خويش طريقهء حق را به اهل ايمان نمود و ايشان را از اختلاف و ضلالت گمراهان بازداشت ؛ مانند امّت محمّدى ( ص ) كه در عقايد و اعمال ، آنها را به تعليم و تلقين حق هدايت كرد ، و از اختلاف و افراط و تفريط يهود و نصارى محفوظ و مأمون نگهداشت .
فائده : از مضمون اين آيهء مبارك دو مسئله معلوم مىشود : اوّل اينكه بعثت پيغمبران و نزول كتب متعدّده ، در زمان و مكانهاى مختلفه ، دليل آن نيست كه اقوام و ملل جداجدا هر يك به طريقى و آئينى راه نموده شوند ؛ بلكه از پيشگاه اقدس ربوبيّت به كافّهء طبقات مردم در اصل يك راه و آئين واحد معيّن و مقرّر شده است . وقتى كه از همان راه مستقيم و آئين واحد منحرف گرديدند ، خداوند پيغمبرى فرستاد و كتابى نازل فرمود تا مطابق آن رفتار كنند . چون در مرور زمان دوباره از راه حق منحرف گرديدند ، براى دوام و استقرار آن پيغمبر و كتاب ديگرى فرو فرستاد . اين مسئله را مىتوان از مثال ذيل فهميد : صحّت يك گونه است و بيمارىها مختلف و
هامش
( 1 ) . چنان كه