در قصاص آن از قبيلهء قاتل ، هرچه اتفاق افتاد ، دو تن يا بيشتر از آن را به جاى يك تن ، به قتل برسانيد .
وَ الْعَبْدُ بِالْعَبْدِ
و غلام به عوض غلام ؛
تفسير : در عوض هر غلام ، آن غلام قصاص مىشود كه قاتل باشد ؛ نه آنكه در عوض غلام شرفاء ، قاتل اصلى را به علّت اينكه غلام است بگذارند ، و در عوض آن ، مرد آزادى را از طبقهء پست ، به سببى « 1 » كه غلام آنها را قتل نموده بكشند .
وَ الْأُنْثى بِالْأُنْثى
و زن به عوض زن
تفسير : در قصاص هر يك زن تنها همان زن كشته مىشود كه قتل نموده ؛ نه اينكه در قصاص زن شريف النسب ، قاتله را به علّتى كه « 2 » از طبقهء پست است بگذارند ، و به جاى آن ، مردى را از آن طبقه به قتل آرند . خلاصه ، آزادگان برابر آزادگان ، و غلامان مساوى غلامانند .
در نفاذ حكم قصاص مساوات رعايت شود ؛ تجاوزى كه اهل كتاب و جاهلان عرب مىكردند ممنوع است .
فايده : - باقى ماند اينكه : اگر آزادى غلامى را ، و مردى زنى را بكشد ، قصاص مىشود يا نه ؟ اين آيهء كريمه از توضيح اين مسئله ساكت است . بناء « 3 » ائمه در آن مختلفند : امام ابو حنيفه ( رح ) نظر به آيهء
« أَنَّ النَّفْسَ بِالنَّفْسِ »
و حديث « المسلمون تتكافؤ دماؤهم » در هر دو صورت قائل به قصاص است ؛ چنان كه قوّى و ضعيف ، تندرست و مريض ، معذور و غيرمعذور ، و امثال آن ، در حكم قصاص برابرند ، امام ابو حنيفه ( رح ) آزاد و غلام ، مرد و زن را در قصاص مساوى قرار مىدهد ؛ به شرطى كه « 4 » مقتول غلام شخص قاتل نباشد ؛ زيرا ، نزد امام ابو حنيفه ( رح ) وى از حكم قصاص مستثناست . اگر مسلمانى كافر ذمّى را به قتل رساند قصاص
هامش
( 1 ) . به سبب آنكه
( 2 ) . به علت آنكه
( 3 ) . بنابراين
( 4 ) . به شرط آنكه