تفسير : گمراهى را به جاى هدايت و عذاب را عوض آمرزش خريدن ، و يا : باعث فرود آمدن عذابهاى مذكوره بر ايشان ، آن است كه با كتاب خدا مخالفت ورزيدند ؛ كتابى كه خداوند آن را براستى فرود آورده ، در احكام و مسايل آن هر نوع اختلاف نمودند ؛ به جادهء خلاف و دشمنى رهسپار شدند با خلاف بزرگ كردند ؛ يا : از طريق حق دور شدند و شايد چنين باشد كه چون دعواى شكيبائى آنها بر آتش بداهتا باطل است ، از كلمهء
« ذلِكَ »
تا آخر به پاسخ آنها اشاره گرديده ؛ فافهم .
لَيْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ
نيست تنها نيكوكارى ، كه بگردانيد روهاى خويش را جانب مشرق و مغرب ؛
تفسير : هنگامى كه يهود و نصارى آيات سابق را در نكوهش خويش شنيدند ، گفتند :
چندين اسباب هدايت و آثار مغفرت در خويش داريم ؛ ما بسوى قبله رو مىآوريم ، قبلهاى كه به توجّه آن مأموريم ؛ بر طبق حكم خدا به سوى آن نماز مىخوانيم ؛ نمازى كه بهترين عبادتهاست ؛ با اين همه ، چگونه سزاوار عذاب باشيم ؟ ! خداوند انديشهء ايشان را چنين ترديد مىنمايد : آن خير عظيم كه مايهء هدايت و مغفرت مىباشد ، اين نيست كه تنها شما هنگام اداى نماز سوى مشرق و مغرب رو گردانيد ، و به ديگر اعتقادات و اعمالى كه لازم است ، اعتنائى نداشته باشيد .
وَ لكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ وَ الْمَلائِكَةِ وَ الْكِتابِ وَ النَّبِيِّينَ وَ آتَى الْمالَ عَلى
و ليكن ؛ ( نيكى عظيم نيكى ) كسى است كه ايمان آرد به خدا و روز قيامت و فرشتگان و كتابها و پيغمبران ، و بدهد مال را ، با وجود