است كه اين دو واقعه بعد از زنده شدن مردگان باشد .
فُتِحَتِ السَّماءُ فَكانَتْ أَبْواباً
نشان مىدهد كه حالت سقف محفوظ بودن از آسمان خواهد رفت كه در آيه :
وَ جَعَلْنَا السَّماءَ سَقْفاً مَحْفُوظاً
انبياء / 32 است و يا منظور آنست كه عالم ملائكه به عالم انسان متصل مىشود .
چنان كه در مجمع البيان و الميزان نظر داده است و در سوره فرقان / 25 مىخوانيم :
وَ يَوْمَ تَشَقَّقُ السَّماءُ بِالْغَمامِ وَ نُزِّلَ الْمَلائِكَةُ تَنْزِيلًا
.
در زمينه سراب بودن كوهها و ريز ريز شدن آنها آيات زياد است از جمله
وَ بُسَّتِ الْجِبالُ بَسًّا فَكانَتْ هَباءً مُنْبَثًّا
واقعه / 5 .
21 - 22 -
إِنَّ جَهَنَّمَ كانَتْ مِرْصاداً . لِلطَّاغِينَ مَآباً
از اين دو آيه ماجراى اهل جهنّم شروع مىشود كه جهنّم كمينگاه است براى صيد اهل طغيان ، آيه اخير حاكى است : كسانى كه از حد بندگى و اطاعت حق تجاوز كردهاند ، بازگشت آنها به جهنم است .
23 تا 26 -
لابِثِينَ فِيها أَحْقاباً . لا يَذُوقُونَ فِيها بَرْداً وَ لا شَراباً ، إِلَّا حَمِيماً وَ غَسَّاقاً . جَزاءً وِفاقاً
از لفظ « احقاب » خلود فهميده نمىشود و فقط روزگاران را شامل است در اين زمينه در سوره انعام ذيل آيه :
قالَ النَّارُ مَثْواكُمْ خالِدِينَ فِيها
/ 128 سخن گفتهايم ، الميزان آن را روزگاران بلانهايه فرموده و گويد : با خلود منافات ندارد ولى حق آنست كه خلود را نمىرساند ، طبرسى زمانهاى زياد فرموده است .
در تفسير برهان از حضرت صادق صلوات اللَّه عليه نقل شده كه فرمود اين آيه درباره كسانى است كه از جهنم خارج مىشوند « 1 » .
در مجمع البيان آن را از حضرت باقر صلوات اللَّه عليه نقل كرده و به حديث
هامش
( 1 )
« . . . هذه الاية فى الذين يخرجون من النار »
رجوع شود به سورهء هود / 106