به معنى علم و يقين گفتهاند .
در مجمع فرموده : به قولى ظن به معنى اصلى خود مىباشد زيرا آنها تفصيل عذاب را نمىدانند ، به نظر مىآيد علت به كار رفتن ظنّ آنست كه ، تا به عذاب داخل نشوند يقين نتوانند كرد .
26 - 29 -
كَلَّا إِذا بَلَغَتِ التَّراقِيَ وَ قِيلَ مَنْ راقٍ وَ ظَنَّ أَنَّهُ الْفِراقُ وَ الْتَفَّتِ السَّاقُ بِالسَّاقِ
.
در الميزان فرموده : « كلا » ردع است از
بَلْ تُحِبُّونَ الْعاجِلَةَ
يعنى : دنيا را گرفته و آخرت را از نظر نياندازيد . فاعل « بلغت » روح است نظير
فَلَوْ لا إِذا بَلَغَتِ الْحُلْقُومَ
واقعه / 83 ، فاعل « قيل » ظاهرا اهل ميت است ، اين حكايت ضمير آنهاست و حاكى از يأس مىباشد ، فاعل « ظن » ميت است يعنى گمان مىكند كه اين امر مفارقت دنياست ، ظاهرا « ظن » به معنى اصلى خود مىباشد گر چه آن را يقين معنى كردهاند .
پيچيدن ساق به ساق شايد خروج روح از اطراف بدن باشد ، پيچيدن غصه دنيا به غصه آخرت و پيچيدن حال مرگ به حال زندگى نيز گفتهاند .
در كافى از جابر نقل شده كه از امام باقر عليه السّلام پرسيدم از قول خدا « و قيل من راق و ظنّ انّه الفراق » ؟ فرمود : او فرزند آدم است چون مرگ او در رسد گويد : آيا طبيبى هست ؟
ظَنَّ أَنَّهُ الْفِراقُ
يقين كند به مفارقت دوستان
وَ الْتَفَّتِ السَّاقُ بِالسَّاقِ
به پيچد دنيا به آخرت ، سپس
إِلى رَبِّكَ يَوْمَئِذٍ الْمَساقُ
فرمود :
مسير به سوى رب العالمين است « 1 » .
30 -
إِلى رَبِّكَ يَوْمَئِذٍ الْمَساقُ
.
امروز سوق شدن به سوى پروردگار است و آن از مرگ شروع مىشود .
هامش
( 1 ) برهان از كافى .