چنين قول واداشته است استفهام براى تعجب مىباشد .
54 -
فَتَوَلَّ عَنْهُمْ فَما أَنْتَ بِمَلُومٍ
.
تسليتى است بر آن حضرت يعنى به انكار آنها بىاعتنا باش ، تو ملامت شده نيستى ، آنها ملامت شدهاند كه قبول نمىكنند . « عنهم » راجع به مشركان است 55 -
وَ ذَكِّرْ فَإِنَّ الذِّكْرى تَنْفَعُ الْمُؤْمِنِينَ
.
به نظر مىآيد : اين آيه رفع ابهامى است كه از « عنهم » در آيهء سابقه ، به نظر مىآيد يعنى « عنهم » راجع به مشركان است از آنها اعراض كن اما مؤمنان را ياد آورى كن كه به نفعشان خواهد بود .
56 -
وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ
.
اين آيه و دو آيه بعدى با آنكه مطلب مستقلى هستند ، مقدمه آيه
فَإِنَّ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا ذَنُوباً
مىباشند يعنى : آفرينش جن و انس براى عبادت است مشركان كه عبادت نمىكنند مانند گذشتگان در استيصال دنيا و عذاب آخرت خواهند بود .
افعال سابق يا صيغه متكلم مع الغير بودند ولى « ما خلقت » با صيغه متكلم وحده است زيرا كه غرض از خلقت مخصوص خداست و در اين غرض واسطهاى وجود ندارد ، لام در « ليعبدون » براى علّت و غرض است يعنى غرض اصلى از خلقت انس و جن عبادت كردن آنهاست .
در نكتهها روشن خواهد كرد كه عبادت و اطاعت پروردگار تنها راهى است كه با آن مىشود به كمال مطلوب و سعادت ابدى رسيد .
57 -
ما أُرِيدُ مِنْهُمْ مِنْ رِزْقٍ وَ ما أُرِيدُ أَنْ يُطْعِمُونِ
.
به نظر مىآيد : اين آيه در رابطه با آيهء سابق است گويى : شخصى مىگويد :
خدايا مگر به عبادت بندگان احتياج دارى كه آنها را براى عبادت آفريدهاى